Γιάννη Ζέβγου, Σύντομη Μελέτη της Νεοελληνικής Ιστορίας – 14

0
24

Με αφορμή τη συμπλήρωση 200 χρόνων από την επανάσταση του 1821 δημοσιεύουμε σε συνέχειες το εξαιρετικά επίκαιρο έργο του Γιάννη Ζέβγου «Σύντομη Μελέτη της Νεοελληνικής Ιστορίας». Το έργο αυτό αναδεικνύει – εν συντομία – όλες εκείνες τις πτυχές της Ελληνικής ιστορίας που σε άμεση σύνδεση και αλληλεπίδραση μεταξύ τους οδήγησαν στην δημιουργία ένος ανελεύθερου κράτους το οποίο δεν δικαιώνει τις προσδοκίες του λαού για οικονομική και πολιτισμική άνθιση καθώς και κοινωνική δικαιοσύνη.


Μπορείτε να βρείτε το 13ο μέρος εδώ

7. Ο ΑΓΩΝΑΣ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΣΤΑ 1822, 1823 και 1824

Επανάσταση και καταστροφή της Χίου Ο σαμιώτης Λυκ. Λογοθέτης στις 10 Μάρτη 1822 βγαίνει με 2.500 επαναστάτες στη Χιό. Είνε συνεννοημένος με τους αγρότες και με την απόβασή του ξεσπάει η εξέγερση των αγροτών στην ύπαιθρο. Οι άρχοντες της Χίου δε θέλουν με κανέναν τρόπο την εξέγερση, αντιδράν και ζήταν ενίσχυση απ’ τους Τούρκους. Μα ο Λογοθέτης, σε συνεννόησή του με το χιώτη Μπουρνιά, μπαίνει στην πόλη και πολιορκεί τους τούρκους στο Κάστρο.

Δυστυχώς ο ελληνικός στόλος δεν ήρθε σ’ ενίσχυση και σε λίγες μέρες ο τούρκος ναύαρχος Καρά Αλής ρίχνει στο νησί 7.000 στρατό. Οι σαμιώτες δεν τα καταφέρνουν να οργανώσουν άμυνα και φεύγουν. Οι χιώτες δεν ξαίρουν από πόλεμο και οι τούρκοι ρίχνονται σ’ ένα φοβερό όργιο σφαγής. Από πληθυσμό 100.000, μονάχα 30.000 γλύτωσαν στις Κυκλάδες σε κακό χάλι. Τους άλλους τους έσφαξαν ή τους πούλησαν στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής, κυρίως της Αλεξάντρειας. Σ’ αυτή την περίσταση οι ευρωπαίοι πρόξενοι κράτησαν οιχτρή στάση. Αρνιόνταν να δώσουν άσυλο σε γυναικόπαιδα και ενίσχυαν τους τούρκους στο έργο της σφαγής. Ωστόσο οι λαοί της Ευρώπης απάντησαν στη συνεργασία Τούρκων ευρωπαΐκών κρατών με μαζικούς εράνους και ενισχύσεις για την επανάσταση. Και το κυριότερο, έφτασαν σε λίγο στα νερά της Μικρασίας τα ελληνικά καράβια και άραξαν στα Ψαρά 56 κομμάτια. Για να χτυπήσουν την αρμάδα, που ήταν αραγμένη στη Χιό, καταφεύγουν στα μπουρλότα. Λεν οτι οι ναύτες παρουσιάστηκαν αυτόκλητοι και γύρεψαν να παν να κάψουν τον Καραλή. Οπωσδήποτε δυό μπουρλότα έφυγαν για τη Χιό. Ένα υδραίικο με τον Πιπίνο και ένα ψαριανό με τον Κανάρη. Οι τούρκοι στις 6 Ιούνη γιόρταζαν το Μπαϊράμι και 2.000 έχουν μαζευτεί στη ναυαρχίδα του Καραλή. Ιδίως αξιωματικοί. Τα μπουρλότα σαν ήσκιος γλιστράν ανάμεσα στα καράβια της αρμάδας που αποτελούσαν δάσος. Ο Κανάρης τραβάει για τη ναυαρχίδα, μπάζει το ένα κατάρτι του σε μια κανονόπορτα και ο ίδιος βάνει φωτιά. Η φρεγάτα πετάχτηκε στον αέρα και σκοτώθηκε και ο ίδιος ο Καραλής. Το άλλο μπουρλότο δεν πέτυχε. Ο ψαριανός Κωνσταντίνος Κανάρης, απλός ναύτης, αγράμματος, είνε ο αντιπροσωπευτικός τύπος της ατρόμητης ναυτικής μάζας, που αποτελεί τα πληρώματα του επαναστατικού στόλου. Και τα δυο πληρώματα γύρισαν πίσω δίχως να πάθουν τίποτα. Η αρμάδα τρύπωσε στα Στενά.

Το Σεπτέμβρη η αρμάδα ξαναβγήκε και τράβηξε για να εφοδιάσει, τ’ Ανάπλι. Τα ελληνικά καράβια βγήκαν μπροστά στον Αργολικό κόλπο. Αρχίζουν οι αψιμαχίες και με τα μπουρλότα την αναγκάζουν να φύγει για την Κρήτη. Στις 29 Οχτώβρη η αρμάδα πλέοντας για τα Στενά αράζει στην Τένεδο. Ο Κανάρης καίει με μπουρλότο το δίκροτο του αντιναύαρχου με 800 άντρες.

Στην Κρήτη η επανάσταση συνεχίζεται. Ο σουλτάνος βλέποντας τη δύναμη της επανάστασης και θέλοντας να δαμάσει την Κρήτη την παραχωρεί στο Μεχμέτ Αλή της Αιγύπτου. Αυτός στέλνει στην Κρήτη το Χασάν πασά με 4.000 αρβανίτες και με φοβερές σφαγές περιορίζει την επανάσταση.

Στα 1823 η αρμάδα ξαναβγήκε δίχως επιτυχίες. Πέρασε από την Εύβοια, έκαψε κάμποσα χωριά. Έπλευσε στα νερά της Πελοποννήσου τροφοδότησε τα Μεθοκόρωνα και ξαναγύρισε στην Προποντίδα. Εδώ ανάγκη να σημειωθεί ότι από τούτο το χρόνο δυναμώνει-εξαιρετικά η πειρατεία. Πολλά καράβια ρίχνονται στο κούρσο. Εξόν από τις περιπλοκές μετά ευρωπαϊκά κράτη, αυτό σημαίνει αρχή διάλυσης του ναυτικού.

Στα 1824 έχουμε μεγάλα γεγονότα στη θάλασσα. Ενάντια στην επανάσταση βγαίνει καινούριος φοβερός εχτρός, ο Μεχμέτ Αλής, πασάς της Αιγύπτου. Είνε ο πιο δυνατός τοπάρχης. Τσάκισε τους μαμελούκους, τη στρατιωτική φεουδαρχική αριστοκρατία της Αιγύπτου, οργάνωσε ταχτικό στρατό με γάλλους αξιωματικούς, έφτιαξε στόλο μεγάλο κ’ είνε παντοδύναμος. Από τα 1822 ο σουλτάνος του παραχώρησε την Κρήτη, τόρα του παραχωρεί και το πασαλίκι του Μωριά. Ο Μεχμέτ Αλής κάνει μεγάλες προετοιμασίες για να πολεμήσει συστηματικά την επανάσταση. Αρχηγό στο στρατό και στόλο έχει το θετό γιο του Μπραΐμη, με κατάρτιση ευρωπαϊκή και μεγάλες στρατιωτικές ικανότητες. Η ελληνική κυβέρνηση μαθαίνει από την Αλεξάντρεια με λεπτομέρειες την ετοιμασία των αιγυπτίων και τον κίνδυνο που απειλεί την επανάσταση. Ωστόσο απασχολημένη με τους εμφύλιους πολέμους δεν παίρνει απολύτως κανένα μέτρο, και ο Μεχμέτ ενεργεί απερίσπαστα.

Το Μάρτη στέλνει το Χουσεΐν μπέη στην Κρήτη που ολοκλήρωσε με φοβερές καταστροφές την υποταγή της. Το Μάη μπλοκάρουν την Κάσο, το πιο νοτιοανατολικό προπύργιο της επανάστασης και στις 7 Ιούνη ο ίδιος ο Χουσεΐν βγάνει στη στεριά 3.000 αρβανίτες. Οι κασιώτες φοβεροί κουρσάροι, που ρήμαζαν όλα τα ανατολικά παράλια της Τουρκιάς ως την Αίγυπτο, πολέμησαν ηρωικά. Ολόκληρος ο πληθυσμός της Κάσου εξοντώθηκε ή πουλήθηκαν σκλάβοι. Ταυτόχρονα η αρμάδα με 140 καράβια και 14.000 στρατό μπλοκάρει τα Ψαρά. Εκεί είνε 30.000 πληθυσμός. Μόνο 7.000 ψαριανοί και οι άλλοι πρόσφυγες. Οι ψαριανοί κάνουν το λάθος να μη χρησιμοποιήσουν το στόλο τους, ούτε τα μπουρλότα. Έχουν για φρουρά στο νησί τους 1000 θεσσαλούς και μακεδόνες κι αυτοί ζητούν να βγάνουν και τα τιμόνια απ’ τα καράβια γιατί φοβούνται μήπως σ’ αποτυχία φύγει ο στόλος και μείνουν μονάχοι στο νησί. Οι τούρκοι στις 21 Ιουνη κάνουν απόβαση. Ο στόλος τους βομβαρδίζει τα οχυρά. Οι ψαριανοί υποχωρούν πολεμώντας απελπισμένα και σε φρικτή πάλη κάηκαν ολότελα τα Ψαρά. Στις 22 το βράδυ βάσταγε μόνο ενα παλιό οχύρωμα, το Παλιόκαστρο. Οι πολιορκημένοι έβαλαν φωτιά και πετάχτηκαν στον αέρα μαζί με τους Τούρκους, που μπήκαν μέσα. Μέσα στο χαλασμό ξέφυγαν ως 20 καραβια που είχαν τιμόνι και μ’ αυτά σώθηκε κ’ η γυναίκα του Κανάρη με τα παιδιά της. Περισσότεροι από τα δυο τρίτα του πληθυσμού χάθηκαν.

Έτσι η επανάσταση δέχτηκε φοβερά χτυπήματα δίχως να χρησιμοποιήσει τις δυνάμεις της. Αν έβγαινε έγκαιρα ο στόλος σώζονταν όλα. Μα οι νησιώτες ζητούσαν να εκβιάσουν την κυβέρνηση για λεφτά κ’ η κυβέρνηση ισχυριζόταν πως δεν είχε. Ωστόσο η «σεβαστή διοίκησις», γράφει ο Παπαρρηγόπουλος, «είχε χρήματα να πληρώνει τους στρατούς τους διεξάγοντας τον εμφύλιον πόλεμον». Η εγκληματική αδράνεια του στόλου δυναμώνει τις γνώμες που βεβαιώνουν πως οι υδραίοι και σπετσιώτες επίτηδες καθυστέρησαν για να καταστραφούν τα Ψαρά και να παίρνουν αυτοί τα λάφυρα και τις κυβερνητικές ενισχύσεις. Η είδηση οτι έπεσαν τα Ψαρά έσπειρε τον πανικό στο Αιγαίο.

Ο στόλος βγήκε επιτέλους και μόλις πρόλαβε να σώσει τη Σάμο που ο πληθυσμός της, με το Λογοθέτη επικεφαλής, είνε έτοιμος να την υπερασπίσει. Γιατί οι δυο στόλοι είχαν σχέδιο να ενωθούν και να χτυπήσουν τη Σάμο, το μοναδικό νησί που κρατούσε την επανάσταση στα νερά της Μικρασίας. Στις 31 Ιούλη άρχισαν οι συγκρούσεις ανάμεσα στην αρμάδα και στον ελληνικό στόλο στο στενό της Σάμου. Τρεις μπουρλοτιέρηδες, ο Κ. Κανάρης, ο υδραίος Βατικιώτης κι ο σπετσιώτης Ματρόζος, καίνε από ένα τούρκικο καράβι. Φτάνει κι ο αιγυπτιακός στόλος με τον ίδιο το Μπραΐμη. Οι ενωμένοι εχτρικοί στόλοι διαθέτουν 101 πολεμικά, 300 μεταγωγικά με 50.000 ναύτες και στρατιώτες και 2.500 κανόνια. Οι έλληνες τους αντιμετωπίζουν με 70 καράβια πώχουν 800 κανόνια. Στις 24 Αυγούστου αρχίζουν οι ναυμαχίες. Φτάνει έγκαιρα ο Μιαούλης και με υπέροχη τόλμη και παλληκαριά καθοδηγεί τον ελληνικό στόλο. Τα μπουρλότα προκαλούν τρόμο στους εχτρούς. Στις 29 Αυγούστου σε σκληρή ναυμαχία τα μπουρλότα καίνε ένα αιγυπτιακό και την τουνεζιάνικη ναυαρχίδα και πιάνουν αιχμάλωτο το ναύαρχο και πολλούς αξιωματικούς του.

Ο πόλεμος βαστάει δέκα μέρες στα νερά της Σάμου. Τέλος η αρμάδα αποτραβιέται και φεύγει για τα Στενά. Τα μπουρλότα καίνε ακόμα δυο καράβια του Μπραΐμη, που αναγκάζεται να υποχωρήσει. Η Σάμο σώθηκε. Μα τα ελληνικά καράβια έχουν πάθει πολλές ζημιές, δεν έχουν μπουρλότα, οι μισθοί καθυστερούν, τρόφιμα λείπουν. Γυρνάν στα νησιά, και ο Μπραΐμης πιάνει το λιμάνι της Σούδας και βγάνει εκεί το στρατό του.

Συμπέρασμα. Η αντικειμενική εξέταση των γεγονότων στη θάλασσα μας επιτρέπει να βγάλουμε παρόμοια μα πιο χτυπητά συμπεράσματα με κείνα της στεριάς. Η επανάσταση φανέρωσε ότι τα ναυτικά πληρώματα είχαν υπέροχες αρετές τόλμης, ηρωϊσμού, αυτοθυσίας και όλα τα θαλασσινά τρόπαια ανήκουν σ’ αυτούς τους θαλασσόλυκους. Ωστόσο αυτές οι πολύτιμες δυνάμεις διασπάστηκαν και αχρηστεύτηκαν ανώφελα. Ξαίρουμε ότι οι ναυτικές δυνάμεις ποτέ δεν είχαν ναύαρχο, ποτέ δεν απόχτησαν μια διεύθυνση, ένα επιτελείο που να ρύθμιζε τα ζητήματα του θαλασσινού πολέμου, ανάλογα με τις εθνικές ανάγκες. Τα νησιά ή τα φρούρια που κινδύνευαν ικέτευαν τους εμποροκαραβοκυραίους για ενίσχυση, η κυβέρνηση τους υπόδειχνε και τους παρακαλούσε κι αυτοί σκέφτονταν, λογάριαζαν το ενεργητικό και το παθητικό κάθε επιχείρησης από εμπορική άποψη και ύστερα αποφάσιζαν. Ανταγωνισμοί ανάμεσα σε νησιά και κυβέρνηση για βοηθήματα και πολιτικούς εκβιασμούς, ανάμεσα στα τρία νησιά για το μοίρασμα των βοηθημάτων, των λαφύρων των φόρων, ανάμεσα στα καράβια του κάθε νησιού για τα λάφυρα, ανάμεσα σε εμποροκαραβοκυραίους και πλοιάρχους και ναύτες. Έτσι από το 1823 τα καράβια ενδιαφέρονταν πιο πολύ για κούρσο κι ο στόλος αποσυντίθονταν σε κουρσάρικα. Ο ελληνικός στόλος ποτέ δεν πολέμησε σχεδιασμένα, οργανωμένα, πειθαρχημένα. Οι ενέργειές του ήταν πάντα μονωμένες και αμυντικές. Έτσι χάθηκαν η Χιό, η Κρήτη, τα Ψαρά, η Κάσος κι ο στόλος βρισκόταν σε προχωρημένο στάδιο αποσύνθεσης.

Η αμερόληπτη ιστορία και το έθνος θα καταλογίσουν τη βαρειά ευθύνη αποκλειστικά στους εμποροκαραβοκυραίους των τριών νησιών και κυρίως σε κείνους της Ύδρας.

Μπορείτε να βρείτε το 14ο μέρος εδώ