Γιάννη Ζέβγου, Σύντομη Μελέτη της Νεοελληνικής Ιστορίας – 13

0
29

Με αφορμή τη συμπλήρωση 200 χρόνων από την επανάσταση του 1821 δημοσιεύουμε σε συνέχειες το εξαιρετικά επίκαιρο έργο του Γιάννη Ζέβγου «Σύντομη Μελέτη της Νεοελληνικής Ιστορίας». Το έργο αυτό αναδεικνύει – εν συντομία – όλες εκείνες τις πτυχές της Ελληνικής ιστορίας που σε άμεση σύνδεση και αλληλεπίδραση μεταξύ τους οδήγησαν στην δημιουργία ένος ανελεύθερου κράτους το οποίο δεν δικαιώνει τις προσδοκίες του λαού για οικονομική και πολιτισμική άνθιση καθώς και κοινωνική δικαιοσύνη.


Μπορείτε να βρείτε το 12ο μέρος εδώ

6. ΝΙΚΗΦΟΡΑ ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΛΗΣ ΣΤΗ ΣΤΕΡΙΑ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ 1822, 1823 ΚΑΙ 1824

Η επαναστατημένη Ελλάδα έχει πια στις αρχές του 1822 κεντρική κυβέρνηση, έστω από πλειοψηφία μωραΐτες κοτζαμπάσηδες. Ο αρχηγός της Μαυροκορδάτος κάνει τα καλύτερα σχέδια. Μα σε λίγους μήνες κυβέρνηση και σχέδια του Μαυροκορδάτου ήταν διαλυμένα. Από τον πρώτο μήνα του 1822 οι στρατιωτικοί που αγνοήθηκαν στην Εθνοσυνέλευση έχουν επιτυχία στα πεδία των μαχών. Ο Υψηλάντης στα μέσα του Γενάρη παίρνει τον Ακροκόρινθο. Ο Κολοκοτρώνης από τα μέσα του Μάρτη αρχίζει την πολιορκία της Πάτρας. Νικάει τους τούρκους σ’ έξοδό τους και σφίγγει την πολιορκία. Η διοίκηση αφήνει δίχως τροφές και εφόδια το πολιορκητικό στράτευμα και καλεί τους καπεταναίους να ετοιμαστούν για εκστρατεία στη δυτική Ελλάδα. Ο Κολοκοτρώνης για να μη διαλυθεί το στρατόπεδό του, το διαλύει ο ίδιος κι ανεβαίνει στην Αρκαδία περιμένοντας την ευκαιρία να εκδικηθεί την κυβέρνηση των αρχόντων. Στα τέλη του Φλεβάρη ξεσπάν τοπικές εξεγέρσεις στα αστικά κέντρα της δυτικής Μακεδονίας με τους οπλαρχηγούς Καρατάσο, Διαμάντη κλπ. Μα οι αγροτικές μάζες μένουν αδιάφορες και δεν παίρνουν μέρος. Οι τούρκοι εύκολα πνίγουν τις εξεγέρσεις. Κάψαν τη Νάουσα και έκαναν μεγάλη σφαγή στον πληθυσμό. Το θέατρο του πολέμου έχει μεταφερθεί στη δυτική Ελλάδα και στην Ήπειρο. Ο Χουρσίτ πασάς στις 24 Γενάρη ξεμπέρδεψε με τον Αλή πασά και με 14.000 αρβανίτες ρίχτηκε στο Σούλι που το υπεράσπιζαν μόνο 1.000 σουλιώτες. Το εχτελεστικό, με την καθοδήγηση του Μαυροκορδάτου, αποφασίζει να μεταφέρει τον πόλεμο στις βόρειες περιφέρειες. Στέλνει ενίσχυση στην Εύβοια με τον Ηλία Μαυρομιχάλη. Οργανώνει επίθεση στη Φθιώτιδα προς τη Λαμία και τέλος αποφασίζει να ενισχύσει το Σούλι. Ο Μαυροκορδάτος σ’ αυτές τις επιχειρήσεις θάβρισκε τη δύναμη να κατανικήσει την αντίδραση των μεγαλοκαπεταναίων και να εφαρμόσει την πολιτική του. Γι’ αυτό αναλαβαίνει ο ίδιος την αρχηγία της εκστρατείας στην Ήπειρο. Οι προοπτικές είνε λαμπρές κι αν πραγματοποιούνταν, η επανάσταση θα ανέβαινε επιθετική προς τη Θεσσαλία και Ήπειρο, αντί να περιμένει τους πασάδες ν’ αμυνθεί. Μα τα πράματα απόδειξαν ότι ο Μαυροκορδάτος δεν ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος για να οργανώσει και πολύ περισσότερο να καθοδηγήσει στρατιωτικές επιχειρήσεις. Ο Ηλίας Μαυρομιχάλης νικιέται στα Στύρα της Ευβοίας και αυτοκτονεί για να μην τον πιάσουν οι τούρκοι. Η επιχείρηση της Φθιώτιδας αποτυχαίνει οιχτρά.

Μένει η εκστρατεία της Ηπείρου με επικεφαλής το Μαυροκορδάτο. Μαζί του εκστρατεύουν 1000 Μωραΐτες με το Γενναίο Κολοκοτρώνη, το Γιατράκο, τον Κυρ. Μαυρομιχάλη, 180 φιλέλληνες αξιωματικοί γερμανοί, πολωνοί, ιταλοί κλπ., ένα τάγμα ταχτικό με τον ιταλό Ταρέλλα, οι καπεταναίοι της Δυτικής με τα καλύτερα παλληκάρια της Ρούμελης. Μα ο Μαυροκορδάτος δεν είνε ο κατάλληλος άνθρωπος να οργανώσει και να πειθαρχήσει τα ατίθασα μπουλούκια. Ο Γενναίος Κολοκοτρώνης κι ο Γιατράκος, σαμποτάροντας με τη σειρά τους, γυρίζουν στην Πελοπόννησο, που την απειλούσε ο Δράμαλης. Ο Καραϊσκάκης, μικροκαπετάνιος ακόμα, διαφωνεί με το Μαυροκορδάτο και φεύγει με τα παλληκάρια του. Ο Κυρ. Μαυρομιχάλης σκοτώνεται μόλις βγήκε στο Φανάρι της Ηπείρου. Άλλοι καπεταναίοι είνε ψυχραμένοι με το φραγκοφορεμένο αρχηγό και την ταχτική των μηχανορραφιών των. Και στις 4 Ιούλη, στη μαχη του Πέτα, ο οπλαρχηγός Άρτας Γώγος Μπακόλας προδίνει και ο ελληνικός στρατός παθαίνει πανωλεθρία. Πολλοί φιλέλληνες σκοτώθηκαν. Τα εφόδια, τα κανόνια, τα πήραν οι Τούρκοι. Οι μεγαλύτεροι καπεταναίοι της Αιτωλο-Ακαρνανίας, ο Ίσκος, ο Ράγγος, ο Γ. Βαρνακιώτης συνθηκολόγησαν με τους τούρκους. Οι ηρωικοί σουλιώτες στις 28 Ιούλη συνθηκολόγησαν, άφησαν άλλη μια φορά τα ματωραντισμένα βουνά τους για να μη ξαναγυρίσουν πια. Πέρασαν στα Εφτάνησα και από κει στην επαναστατημένη Ελλάδα.

Οι πασαδές Ομέρ Βρυώνης και Κιουταχής, με 11 χιλ. ασκέρι, κατέβηκαν στη δυτική Ελλάδα, σταματάν μπροστά στο Μεσολόγγι στα τέλη Οχτώβρη 1822. Αρχίζει η πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου. Ο Ισούφ πασάς της Πάτρας το μπλοκάρει από τη θάλασσα. Ο Μαυροκορδάτος μετά τη συφορά του Πέτα κλείνεται στο Μεσολόγγι με το Μάρκο Μπότσαρη.

Ο Μάρκος Μπότσαρης, ο σουλιώτης, ενσαρκώνει τις καλύτερες πολεμικές παραδόσεις του Σουλιού. Ήταν το καλύτερο παλληκάρι της εποχής του. Ο Καραϊσκάκης τον χαραχτηρίζει: «Ο Μάρκος είχε καρδιά λιονταριού, δύσκολα γεννάει μάνα παλληκάρια σαν το Μάρκο». Πριν από τη μάχη του Πέτα, ο αμόρφωτος εκείνος πολεμιστής, με τις εκδικητικές παραδόσεις της φυλής του, έδωσε υπέροχο παράδειγμα ανωτερότητας. Αγκάλιασε και φίλησε το Γώγο Μπακόλα, που με το ίδιο του χέρι είχε σκοτώσει τον πατέρα του. Το συναίσθημα της έθνικής απελευθέρωσης κυριαρχεί το Μάρκο. Πειθαρχικός στρατιώτης ακολουθεί το Μαυροκορδάτο δίχως ταπεινές φιλοδοξίες και μεμψιμοιρίες. Τώρα αποτελεί την πολεμική ψυχή του Μεσολογγιού. Με ψεύτικες διαπραγματεύσεις παρατείνουν την πολιορκία. Οι Μωραΐτες πρόκριτοι Ζαΐμης, Ντεληγιάννης, Πετρόμπεης ανταποδίνοντας τις υπηρεσίες του Μαυροκορδάτου έρχονται σε επικουρία με 1.000 πελοποννήσιους. Ο Μιαούλης διαλύει τον αποκλεισμό του Ισούφ, βγάνει τρόφιμα και την επικουρία των πελοποννησίων. Οι πολιορκημένοι περήφανα παραγγέλνουν στους πασάδες «αν θέλουν το Μεσολόγγι νάρθουν να το πάρουν». Οι πασάδες βρίσκονται σε δύσκολη θέση. Χειμώνας πλάκωσε, τα τρόφιμα λιγοστεύουν. Τις εφοδιοπομπές στα μετόπισθεν τις χτυπάνε οι μικροκαπεταναίοι.

Στις 25 Δεκέμβρη κάνουν μια τελευταία έφοδο. Έχουν οιχτρή αποτυχία και αναγκάζονται να λύσουν την πολιορκία και να γυρίσουν βιαστικά στην Ήπειρο. Η σωτηρία του Μεσολογγίου σήκωσε το κύρος του Μαυροκορδάτου. Τον ίδιο καιρό η Πελοπόννησος πέρασε μεγαλύτερη δοκιμασία. Ο Μαχμούτ πασάς της Δράμας ή Δράμαλης κατεβαίνει στην ανατολική Ελλάδα με 24.000 πεζούς, 6.000 Ιππικό και κανόνια. Είνε ο μεγαλύτερος στρατός που μπήκε στην επαναστημένη Ελλάδα. Περνάει καίοντας και σφάζοντας τη Στερεά. Ο Ανδρούτσος εκδικούμενος την κυβέρνηση αφήνει όλα τα στενά αφύλαχτα. Έτσι ο Δράμαλης μπαίνει στην Πελοπόννησο δίχως πόλεμο.

Η φήμη του ερχομού του Δράμαλη σπέρνει τον πανικό. Στις 5 του Ιούλη παίρνει δίχως αντίσταση τον Ακροκόρινθο και σε μια βδομάδα απλώνει το στρατό του στον κάμπο του Άργους. Διαλύει τους επαναστάτες που πολιορκούσαν τ’ Ανάπλι, τροφοδοτεί την πεινασμένη φρουρά του. Εχτελεστικό, βουλευτές, μινίστροι, γερουσιαστές, τ’ αφήνουν όλα και μπαίνουν σε δυο υδραίϊκα καράβια, που ήταν στον Αργολικό κόλπο. Οι μανιάτες φεύγουν φορτωμένοι λάφυρα αρπαγμένα από έλληνες προς τα βουνά της Αρκαδίας. Μόνο ένας μανιάτης, ο Καραγιάννης, έπιασε με λίγους την Ακρόπολη του Άργους. Ο Δ. Υψηλάντης τον δυναμώνει με 700 και σταματάν το Δράμαλη.

Στο μεταξύ ο Κολοκοτρώνης, φαρμακωμένος με τη διοίκηση, ησύχαζε στην Τρίπολη. Και μόνο άμα ο Δράμαλης προχώρησε στο Μωριά κι αναστατώθηκε ο λαός και οι καπεταναίοι, αποφάσισε να κινηθεί. Ο παλιός κλέφτης νίκησε το φιλόδοξο ανταγωνιστή των κοτζαμπάσηδων. Ταχυδρόμοι με γράμματα φεύγουν για όλες τις επαρχίες της Αρκαδίας, Λακωνίας, Μεσσηνίας. Οι μικροκαπεταναίοι πλακώνουν με τα μπουλούκια τους των παλληκαριών απ’ τα χωριά κι ο Γέρος ξεκινάει προς το Άργος. Οι γυναίκες του Αχλαδόκαμπου δείχνουν το πνεύμα της αυτοθυσίας που έκαιε την αγροτιά. Βγαίνουν με τους άνδρες τους στο δρόμο και λεν στον Κολοκοτρώνη : «αν οι άντρες μας δεν κραταν καλά το ντουφέκι να τους πάρεις τ’ άρματα και να τα δώσεις σε μας να πολεμήσουμε». Ο Κολοκοτρώνης πιάνει τους Μύλους. Τα μπουλούκια της άγροτιας μαζεύονται συνεχώς. Έρχεται ο Πετρόμπεης, ο Παπαφλέσσας, ο Νικηταράς. Διευκολύνουν τους κλεισμένους της ακρόπολης του Άργους να βγουν και να σμίξουν μαζί τους.

Από την πρώτη στιγμή οι έλληνες βάνουν φωτιά στον κάμπο του Άργους. Καίονται τ’ αποκάλαμα και δε μένει τίποτε για τ’ άλογα και το στρατό του Δράμαλη. Ο Δράμαλης σχεδιάζει να υποχωρήσει στην Κόρινθο και γυρεύει να ξεγελάσει τους έλληνες πως θα προχωρήσει δήθεν για την Τρίπολη. Ο Κολοκοτρώνης τα μυρίζεται και προτείνει να πιάσουν όλα τα περάσματα, που παν για την Κόρινθο. Δεν ακούνε. Φεύγει με τους δικούς του και πιάνει τα Δερβενάκια και στις 25 Ιούλη το πρώτο τμήμα των τούρκων έπαθε συμφορά στα Δερβενάκια και έχασαν 3.000 νεκρούς. Το κύριο σώμα του Δράμαλη ξεκίνησε στις 27 και πέρασε νοτιότερα από το Αγινόρι. Ο Γέρος έστειλε έγκαιρα εκεί τον Υψηλάντη, τον Παπαφλέσσα, τον Νικηταρά και ο Δράμαλης πέρασε με πολλή ζημιά.

Το Νικηταρά, τον ήρωα των Δολιανών, τα παλληκάρια τον ονόμασαν ξανά τουρκοφάγο. Παλιός κλέφτης, γαμπρός του Ζαχαριά, ανήκε στη δεύτερη σειρά των καπεταναίων σαν το Μακρή, που μαζί με τους άλλους, που δημιούργησε η επανάσταση, σαν τον Κριεζώτη, το Μακρυγιάννη, οργάνωναν κ’ έρριχναν στις μάχες την αγροτιά. Ανάμεσά τους ο Νικηταράς ήταν ο καλύτερος πολεμιστής. Ανιδιοτελής, ήταν ο «φτωχός Νικήτας». Μονοκόμματος αγωνιστής, στρατιωτικό μυαλό, ήταν το δεξί χέρι του Κολοκοτρώνη στις κοινωνικοπολιτικές του επιδιώξεις.

Ο Κολοκοτρώνης έζωσε το Δράμαλη στην Κόρινθο και τα υπολείμματα του στρατού του ως 4000, δοκίμασαν να παν στην Πάτρα. Στην Ακράτα τους έζωσαν οι πρόκριτοι της Αχαγιάς—Ζαΐμης, Λόντος—και λίγοι σώθηκαν στα πλοία του Ισούφ πασά. Έτσι η αγροτιά της ΙΙελοποννήσου αντιμετώπισε και κατάστρεψε τα στρατεύματα του Δράμαλη. Ο Κολοκοτρώνης, που ήξαιρε να την κινητοποιήσει, πήρε μεγάλη δόξα και η Γερουσία αναγκάστηκε να τον ανακηρύξει αρχιστράτηγο της Πελοποννήσου. Ανέβηκε στην Τρίπολη κι αυτός κυβερνούσε ουσιαστικά τις κεντρικές επαρχίες της Πελοποννήσου.

Στην ανατολική Ελλάδα κατέβηκε καινούριος τούρκικος στρατός από 8.000 με το Μεχμέτ πασά. Ο Οδυσσέας, που ήταν αρχιστράτηγος, νικήθηκε και υποσχέθηκε να προσκυνήσει αν τουδιναν τ’ αρματολίκι της ανατολικής Ελλάδας. Οι τούρκοι γύρισαν πίσω στη Λάρισα.

1 8 2 3. Και τούτο το χρόνο συνεχίζονται οι εκστρατείες των τούρκων. Στην ανατολική Ελλάδα εισβάλαν δυο στρατοί, με τον Ισούφ πασά και το Σαλήχ πασά, μα χτυπήθηκαν από διάφορες επιδημίες και γύρισαν πίσω μισοδιαλυμένοι. Μόνο στην Εύβοια τσακίστηκαν οι επαναστάτες στα Βρυσάκια και η επανάσταση μόλις κρατιότανε. Στη δυτική Ελλάδα κατέβηκαν επίσης δυο πασάδες. Ο Μουσταής της Σκόδρας με 8.000 και ο Ομέρ Βρυώνης με 4.000. Μπροστά τους ορθώθηκαν ξανά οι σουλιώτες. Ο Μάρκος Μπότσαρης με 350 χτυπάει τη νύχτα, στις 5 του Αυγούστου, το στρατόπεδο του Μουσταή, όξω από το Καρπενήσι. Σκοτώνουν 800 αρβανίτες και τραβιούνται φορτωμένοι λάφυρα. Μα φέρνουν μαζί και το νεκρό του Μάρκου, που σκοτώθηκε στη μάχη. Η επανάσταση της Στερεάς με το θάνατο του Μάρκου έχασε τον πιο άξιο, τον πιο αγνό και ανιδιοτελή πολεμικό της αρχηγό. Οι δυο πασάδες έσμιξαν και κατέβηκαν ως το Μεσολόγγι. Μα δε μπόρεσαν να στήσουν κανονική πολιορκία και το Νοέμβρη ξαναγύρισαν στην Ήπειρο.

Στο 1824 μόνο στην ανατολική Ελλάδα μπαίνουν οι τούρκοι. Είνε ο Δερβίς πασάς με 10.000. Μα οι ντόπιοι καπεταναίοι, σουλιώτες και επικουρία μωραΐτες με το Γιάννη Νοταρά πιάνουν τα στενά και νίκησαν το Δερβίς στην Άμπλιανη. Τον Οχτώβρη αναγκάστηκε να γυρίσει. Στη δυτική Ελλάδα δεν κατέβηκε εχτρικός στρατός.

Συμπέρασμα. Η σύντομη εξέταση της πορείας της εθνικής πάλης στα τέσσερα χρονιά αποδείχνει ότι η επανάσταση κρατήθηκε και αντιμετώπισε νικηφόρα τις επανειλημμένες εκστρατείες των πασάδων. Μα το συμπέρασμα που βγαίνει είνε ότι δεν εξασφαλίστηκε με τις νίκες αυτές η επανάσταση. Τις νίκες τις κέρδισαν τοπικά οι αγροτικές μάζες μ’ επικεφαλής τους αυτοδημιούργητους μικρούς και μεγάλους αρχηγούς, σαν τον Κολοκοτρώνη, Μπότσαρη, Νικηταρά, Πανουργιά κλπ. Μα στα τέσσερα χρόνια δεν οργανώθηκε, όπως μπορούσε να γίνει, ταχτικός στρατός που θα σταθεροποιούσε και θα άπλωνε την επανάσταση. Και το πιο σπουδαίο είνε ότι δε δημιουργήθηκε στρατιωτικός μηχανισμός για να διαθέτει και να κινεί ανάλογα με τις πολεμικές ανάγκες τις επαναστατικές δυνάμεις. Έτσι έμειναν ακόμη κάστρα άπαρτα και σ’ αυτή την Πελοπόννησο, που στα 1823-1824 δεν πάτησε εχτρικός στρατός. Οι τούρκοι κρατούσαν τα Μεθοκόρωνα και την Πάτρα, όπως και τη Ναύπαχτο στον Κορινθιακό κόλπο. Και τα κρατούσαν γιατί κανένας δεν φρόντισε να τα πολιορκήσει σοβαρά. Απεναντίας η τούρκικη κυβέρνηση δεν φαινόταν καθόλου διατεθειμένη να παραιτηθεί από τον αγώνα να πνίξει την επανάσταση. Έτσι η επανάσταση, μ’ όλες τις νίκες της, δεν εξασφαλίστηκε στρατιωτικά στα τέσσαρα πρώτα χρόνια. Το γιατί θα το δούμε περνώντας στην εξέταση της πάλης των τάξεων και κομμάτων.

Μπορείτε να βρείτε το 14ο μέρος εδώ