Γιάννη Ζέβγου, Σύντομη Μελέτη της Νεοελληνικής Ιστορίας – 12

0
46

Με αφορμή τη συμπλήρωση 200 χρόνων από την επανάσταση του 1821 δημοσιεύουμε σε συνέχειες το εξαιρετικά επίκαιρο έργο του Γιάννη Ζέβγου «Σύντομη Μελέτη της Νεοελληνικής Ιστορίας». Το έργο αυτό αναδεικνύει – εν συντομία – όλες εκείνες τις πτυχές της Ελληνικής ιστορίας που σε άμεση σύνδεση και αλληλεπίδραση μεταξύ τους οδήγησαν στην δημιουργία ένος ανελεύθερου κράτους το οποίο δεν δικαιώνει τις προσδοκίες του λαού για οικονομική και πολιτισμική άνθιση καθώς και κοινωνική δικαιοσύνη.


Μπορείτε να βρείτε το 11ο μέρος εδώ

5. Η ΠΑΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΓΕΜΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ TOΥ ΝΕΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

Ξαίρουμε ότι οι μάζες άρχισαν, κίνησαν κι ανάπτυξαν την επανάσταση κατανικώντας την αντίδραση των κοτζαμπάσηδων και τη συντηρητικότητα των εμπόρων, με την πρωτοβουλία και τόλμη ορισμένων λαϊκών δημοκρατικών στοιχείων, μελών της Φιλικής, σαν τον Παπαφλέσσα, Οικονόμου, Μπαλή, Καρατζά, Λογοθέτη, Μελέτη κλπ. Αυτά. τα στοιχεία, εκτός από τον Οικονόμου και το Λογοθέτη, δεν μπόρεσαν να ενεργήσουν σαν αρχή, να οργανώσουν κεντρική εξουσία και να κρατήσουν στα χέρια τους την επανάσταση. Κι ο Οικονόμου κι ο Λογοθέτης ενέργησαν μόνο σε τοπική κλίμακα. Προσπάθεια να συνενώσουν την πάλη τους, να επιβάλουν λαϊκή ηγεμονία στην εθνική επανάσταση, να δώσουν δημοκρατικό χαρακτήρα στην οργάνωση του νέου κράτους, δε φαίνεται. Αρκέστηκαν να κινήσουν μόνο την επανάσταση και οι λαϊκοδημοκρατικές τους εκδηλώσεις έμειναν μονωμένες. Οι εμποροκοτζαμπάσηδες άλλωστε ξέκαναν γρήγορα με τους τολμηρούς αυτούς λαϊκούς ηγέτες Οικονόμου, Καρατζά. Ο Μπαλής σκοτώθηκε στον πόλεμο. Άλλοι, σαν τον Παπαφλέσσα, τον Αναγνωστόπουλο, τον Ξάνθο, έθρεφαν αυταπάτες για τον Υψηλάντη, σαν αρχηγό των φιλικών. Δεν προσαρμόστηκαν μπροστά στα καινούρια προβλήματα, κοινωνικά, πολιτικά και στρατιωτικά, που δημιούργησε το ξαπόλυμα τών μαζικών εθνικών δυνάμεων της επανάστασης, που αυτοί οι ίδιοι την οργάνωσαν και την άρχισαν. Τους έλειπε η χρειαζούμενη πείρα για να καθοδηγήσουν τις επαναστατικές δυνάμεις.

Έτσι η πρωτοβουλία για οργάνωση ευρύτερης κρατικής εξουσίας πέρασε από τις πρώτες μέρες στους άρχοντες. Στις 24 Μάρτη ο Π. Μαυρομιχάλης οργανώνει στην Καλαμάτα με τους πρόκριτους τη «Μεσσηνιακή γερουσία». Την ίδια μέρα οι πρόκριτοι της Αχαΐας συσταίνουν το «Αχαϊκόν διευθυντήριον». Στις 26 του Μάη, άμα έσφιξε η πολιορκία της Τριπολιτζάς, μαζεύτηκαν, αυτοδιορισμένοι, στο μοναστήρι των Καλτεζών 29 προύχοντες της Πελοποννήσου. Ήταν εκεί ο Ζαΐμης, ο Κανακάρης, ο Χαραλάμπης, ο Δεληγιάννης, ο δεσπότης Παλαιών Πατρών Γερμανός κ.α. Ιδρύουν την .«Πελοποννησιακή γερουσία» από 5 προεστούς και το δεσπότη της Βρεσθένης Θεοδώρητο και πρόεδρο τον Πετρόμπεη να διοικήσει «καθ’ όποιον τρόπον η θεία Πρόνοια τους φωτίση και γνωρίσωσιν ωφέλιμον». Έτσι οι άρχοντες προχωραν να οργανώσουν ολιγαρχική εξουσία στην Πελοπόννησο και να πάρουν τη θέση των τούρκων.

Στο μεταξύ μεγαλώνει το κύρος και η δύναμη του Κολοκοτρώνη και των καπεταναίων, γιατί ουσιαστικά αυτοί καθοδηγούν τις επαναστατικές δυνάμεις. Σε λίγο έρχεται ο Δημ. Ύψηλάντης, βγαίνει στις 8 Ιούνη με τον Αναγνωστόπουλο στην Ύδρα και αναγνωρίζεται από τους υδραίους σαν πληρεξούσιος του αρχηγού. Πηγαίνει μετά στο στρατόπεδο των Βερβαίνων και διεκδικεί την εξουσία. Οι άρχοντες συμφωνάν μόνο σε τυπικό μοίρασμα της εξουσίας, ανάμεσα Υψηλάντη και Γερουσίας. Γύρω από τον Υψηλάντη μαζεύονται τα ριζοσπαστικά στοιχεία των φιλικών, ο Παπαφλέσσας και ο Αναγνωσταράς. Οι μάζες των παλληκαριών που μισούν τους άρχοντες είνε ενθουσιασμένες με τον Υψηλάντη. Ο Κολοκοτρώνης είνε επιφυλαχτικός. Η θέση του είνε με τον Υψηλάντη, μα προσπαθεί να τα ταιριάζει με τα τζάκια και να επιβληθεί σαν αρχιστράτηγος. Πριν δυό μήνες οι Ντεληγιανναίοι τον αναγνώρισαν καπετάνιο της Καρύταινας. Η σύγκρουση οξύνεται. Ο Υψηλάντης φεύγει και στα Βέρβαινα έχουμε την πρώτη εξέγερση ενάντια στους άρχοντες του Μωριά. Τα παλληκάρια γυρεύουν να τους σκοτώσουν για να επιβάλουν την εξουσία του Υψηλάντη. Όλοι οι μικροκαπεταναίοι είνε ενάντια στους άρχοντες. Ακόμα και οι μανιάτες φωνάζουν ενάντια στον Πετρόμπεη. Το μίσος της αγροτιάς ενάντια στους «τουρκολάτρες» ξεσπάει. Ο Κολοκοτρώνης καθησυχάζει τη μάζα και σώζει τους άρχοντες. Ο Υψηλάντης ξαναγυρίζει. Σε λίγο ξαναγίνονται τα ίδια στη Ζαράκοβα. Οι ένοπλοι αγρότες είνε γύρω από το κονάκι των αρχόντων και γυρεύουν να τους κάψουν. Ο Κολοκοτρώνης τους γλυτώνει άλλη μια φορά κι απομακραίνει με τις σαγηνευτικές του ιστορίες την αγριεμένη μαζα.

Ο Υψηλάντης είνε σύμφωνος με τον Κολόκοτρώνη να μη θιχτούν οι άρχοντες. Θέλει να κυριαρχήσει με στήριγμα τους άρχοντες και προτείνει γενικό οργανισμό. Θα χώριζε την Πελοπόννησο σε 24 επαρχίες με πενταμελή εφορεία βγαλμένη από τους άρχοντες. Ο καλύτερος έφορος θα αντιπροσώπευε την επαρχία στη βουλή. Μα αυτοί είνε αδιάλλαχτοι. Θέλουν νάχουν οι ίδιοι την πραγματική εξουσία και στα στρατιωτικά ζητήματα και μόνο τυπικά παραχωρούν την προεδρεία στον Υψηλάντη. Δυό φορές ο Υψηλάντης υποχωρεί και είνε έτοιμος να συμβιβαστεί και μόλις την τελευταία στιγμή τον συγκρατούν ο Αναγνωστόπουλος και ο Αναγνωσταράς.

Ο Υψηλάντης ήταν σε θέση να εκμηδενίσει τη δύναμη των αρχόντων και να στηριχθεί στις ένοπλες μάζες, μοιράζοντας τη γη. Μα ήταν φαναριώτης και πρίγκιπας και δεν ανεχόταν τέτιες λύσεις. Τούτη την εποχή, Ιούλης 1821, στη Μονεμβασιά οι πολιορκητές της, μανιατες και άλλοι λάκωνες, είχαν κάνει σύμφωνο να μοιράσουν «αδελφικώς εις ίσα μέρη όλη την κινητήν και ακίνητον περιουσίαν των εχθρών μας τούρκων εν τη περιοχή της Μονεμβασιάς». Ο αντιπρόσωπος του Υψηλάντη Δ. Κατακουζηνός ακύρωσε το συμφωνητικό. Ο Υψηλάντης πρώτα και κοντά του ο Κολοκοτρώνης έπαιξαν σ’ αυτή την περίοδο το ρόλο του σωτήρα των προκρίτων. Έσπασαν την αποφασιστικότητα και ενότητα της ένοπλης αγροτιάς. Και το κατάφεραν μόνο γιατί ο Υψηλάντης είχε το κύρος του πληρεξουσίου της Φιλικής και τον στήριζαν οι φιλικοί: Αναγνωσταράς, Παπαφλέσσας, Ξάνθος, Αναγνωστόπουλος κ.λ.π. που εξακολουθούσαν να περιμένουν από τον πρίγκιπα σωτηρία.

Στα τέλη Ιούνη βγαίνει στο Μεσολόγγι ο Αλ. Μαυροκορδάτος. Ανάγκη να πούμε λίγα λόγια γι αυτόνε, γιατί στάθηκε ένας απ’ τους πρωταγωνιστές. Από παλιά φαναριώτικη οικογένεια, που ήταν ανταγωνίστρια με τους Υψηλάντηδες, έρχεται από την Ιταλία και είνε συντηρητικός φιλελεύθερος. Ακολουθεί την πολιτική γραμμή ότι δεν έπρεπε να κηρυχτεί η επανάσταση. Μηχανορράφος σα γνήσιος φαναριώτης, μα εξευρωπαϊσμένος. Δεν έχει κανένα δεσμό με τις μάζες, καμμιά εμπιστοσύνη στις δυνάμεις τους καιστην επανάσταση. Βλέπει τη λύση των ζητημάτων της στη βοήθεια των ευρωπαϊκών δυνάμεων, ιδίως της Αγγλίας, όπως και οι Υψηλάντηδες στη βοήθεια της Ρωσίας. Έγινε ο πολιτικός αρχηγός των εμποροκοτζαμπάσηδων κι ο διπλωμάτης της επανάστασης. Ξαίρει τη δύναμη των αρχόντων του Μωριά και στο Μεσολόγγι πιάνει γνωριμίες με καπεταναίους και προκρίτους της Ρούμελης και τους δίνει υποσχέσεις. Ανεβαίνει στα Τρίκορφα. Μιλάει με όλους. Προσανατολίζεται. Συνεννοείται με τους άρχοντες. Όπως τα είχε κανονίσει, έρχεται στον Υψηλάντη αναφορά των καπεταναίων και προκρίτων της Στερεάς και τον ζητάν για πολιτικό οργανωτή. Γυρεύει βοηθό το Θ. Νέγρη, φαναριώτη κι αυτόνε. Ο Υψηλάντης τον στέλνει.

Ο Μαυροκορδάτος στις 27 Οχτώβρη γράφει στον Υψηλάντη από το Μεσολόγγι και τον κατακρίνει για την πρόωρη έναρξη της επανάστασης, για την αυθαιρεσία του αδελφού του Αλεξάνδρου, που σφετερίστηκε την εξουσία δίχως νάχει κανένα δικαίωμα. Και εκθέτει ωμά το πρόγραμμά του «… Ν’ αφήσωμεν τα ονόματα αρχηγών, πληρεξουσίων καιεπιτρόπων, να οργανώσωμεν την διοίκησιν από τους ίδιους εντοπίους, των οποίων να γίνωμεν ημείς οδηγοί καθ’ όσον δυνάμεθα να την συγκεντρώσωμεν εις ολίγας χείρας ενόσω να προσκαλέσωμεν κανένα υποκείμενον οίος ο Πρίγκηψ Ευγένιος ή ο Κόμης Καποδίστριας ή πας τις άλλος ικανώτερος ημών». Ο Μαυροκορδάτος γυρεύει από τον Υψηλάντη ν’ αφήσει την εξουσία. Ζητάει να οργανώσει ολιγαρχική διοίκηση μ’ επικεφαλής τον ίδιο και σε κατάλληλο καιρό να εγκαθιδρύσει βασιλεία με τον Ευγένιο ή άλλονε. Τ’ όνομα του Καποδίστρια το αναφέρει για να μετριάσει κάπως την επίθεσή του. Ο Μαυροκορδατος άρχίζει ολομέτωπη επίθεση στον Υψηλάντη και ανακηρύσσεται πολιτικός αρχηγός των αρχόντων. Συναμα προχωρεί στη δουλειά του. Στις 4 Νοέμβρη οργανώνει τη «Γερουσία της δυτικής Ελλάδος» με 32 προεστούς και καπεταναίους αυτοδιορισμένους. Στις 15 του Νοέμβρη ο Νέγρης οργανώνει τη «Γερουσία της ανατολικής Ελλάδος» ή «Άρειο Πάγο» με 71 προεστούς και καπεταναίους και 3 δεσποτάδες ανάμεσά τους. Στο πολίτευμα του Νέγρη υπάρχουν γνήσια δημοκρατικά στοιχεία: «όλοι οιΈλληνες είς όλα τα αξιώματα… έχωσι τα αυτά δικαιώματα» άναφέρει.

Με τη σειρά τους οι πρόκριτοι του Μωριά, σε συνεννόηση με το Μαυροκορδάτο, αναδιοργανώνουν τη Γερουσία τους και για να πάρουν μαζί τους τους έμπορους των νησιών, ψηφίζουν στο καταστατικό τους, ότι αναλαμβάνει η Γερουσία «τας αποζημιώσεις των άχρι τούδε σημαντικών εξόδω των νήσων». Οι έμποροι των νησιών παίρνουν εχτρική στάση απέναντι στον Υψηλάντη. Έτσι διαγράφεται ο πολιτικός συνασπισμός των εμποροτσιφλικάδων και δεσποτάδων, με πολιτικό αρχηγό το φαναριώτη Αλεξ. Μαυροκορδάτο. Τραβάν μαζί τους μικροκαπεταναίους της Ρούμελης. Ο Υψηλάντης απογυμνώνεται από κάθε εξουσία και μένει ξεκρέμαστος στον αέρα. Στο μεταξύ ο Οδ. Ανδρούτσος, ο νικητής της Γραβιάς, συνεννοήθηκε με τον Κολοκοτρώνη. Ο Υψηλάντης συνεργάζεται μ’ αυτούς. Ο Γ. Βαρνακιώτης, οπλαρχηγός του Ξηρόμερου, ο μεγαλύτερος καπετάνιος της δυτικής Ελλάδας, έχει ρθεί σε διάσταση με τον Αλεξ. Μαυροκορδάτο. Ο συνασπισμός των μεγαλοκαπεταναίων αρχίζει να διαμορφώνεται.

Ο Υψηλάντης για να φέρει αντιπερισπασμό στις ενέργειες του Μαυροκορδάτου και να πάρει μαζί του τις μάζες, καλεί εθνοσυνέλευση, με την υπόδειξη των φιλικών, που βλέπουν ακόμα σ’ αυτόνε τον πληρεξούσιο αρχηγό, της Φιλικής. Το ίδιο κάνουν και οι άλλοι και το Δεκέμβρη του 1821 μαζεύονται στο Άργος οι πληρεξούσιοι και προύχοντες, βγαλμένοι από τις γερουσίες ή αυτοδιόριστοι. Δίπλα είνε το στρατόπεδο Κολοκοτρώνη — Υψηλάντη που πολιορκούν τ’ Ανάπλι. Η σύγκρουση ανάμεσα σε μεγαλοκαπεταναίους — Υψηλάντη και άρχοντες οξύνεται. Οι άρχοντες διατρέχουν· τον κίνδυνο να πάθουν ό,τι δεν έπαθαν στα Βέρβαινα.

Έτσι οι πληρεξούσιοι παν στην Επίδαυρο στις 20 Δεκέμβρη και οργανώνεται η Α’ Εθνοσυνέλευση με απόλυτη πλειοψηφία των προκρίτων. Στην 1η Γενάρη 1822 βγάνουν διακήρυξη και κηρύσσουν την «πολιτικήν· ύπαρξιν καιανεξαρτησίαν της Ελλάδος». Με πρόεδρο, το Μαυροκορδάτο ψηφίζεται το «προσωρινόν πολίτευμα της Ελλάδος» στις αρχές του 1822. Επικρατούσα θρησκεία αναγνωρίζεται η ορθόδοξος ανατολική. Η διοίκηση, της χώρας αποτελείται από δυο σώματα, το βουλευτικό και το εχτελεστικό. Το πρώτο το αποτελούν οι βουλευτές. Αυτό βγάνει το πενταμελές εχτελεστικό από μέλη που δεν είνε βουλευτές. Το εχτελεστικό διορίζει τους υπουργούς. Και τα δυο έχουν ισχύ για ένα χρόνο. Καθορίζεται η αρχή της διάκρισης των εξουσιών. Ωστόσο και τα δυο σώματα είνε ισοδύναμα στην ψήφιση των νόμων. «Όλοι οι έλληνες εισίν όμοιοι ενώπιον των νόμων….»,. καθορίζει το πολίτευμα της Επιδαύρου. Καθιερώνει έτσι δημοκρατική βάση δίχως συνέπεια. Για την εκλογή βουλευτών «παραστατών» καθορίζει ότι θα βγει νόμος που πρέπει να περιέχει «εξάπαντος τους δυο όρους», οι παραστάται νάνε έλληνες και νάχουν ηλικία τριάντα χρόνων. Δεν καθιερώνει το γενικό εκλογικό δικαίωμα. Και ο νόμος, που βγήκε στις 9 Νοέμβρη 1822 καθορίζει έμμεση εκλογή και δε δίνει στις μάζες το δικαίωμα του εκλέξιμου.

Μένουν ακόμη οι τοπικές Γερουσίες, που έχουν την πραγματική εξουσία. Η πελοποννησιακή λ.χ. έχει δικαίωμα μαζί με τους καπεταναίους να διορίζει τον αρχιστράτηγο. Ο Άρειος Πάγος έχει δικαίωμα και από το εξωτερικό ακόμα να μπάζει στρατό στην περιφέρεια του. Στο εχτελεστικό βγήκαν πρόεδρος ο Μαυροκορδάτος και μέλη ο Κανακάρης, ο Ντεληγιάννης, ο Ι. Ορλάνδος και ο Ι. Λογοθέτης. Αρχιγραμματέας, δηλαδή πρωθυπουργός, βγήκε ο Θ. Νέγρης. Για να κρατήσουν τα προσχήματα βγάνουν πρόεδρο στο βουλευτικό τον Υψηλάντη, που μαζί με τον Κολοκοτρώνη δεν πήραν μέρος στην Εθνοσυνέλευση. Το πολίτευμα της Επιδαύρου εκφράζει πολιτικά το διαμορφωμένο εμπορο-τσιφλικάδικο συνασπισμό με αρχηγό το Μαυροκορδάτο και την υπεροχή των αρχόντων της Πελοποννήσου. Για να ξεκόψει από το παρελθόν της επαναστατικής Φιλικής καταργεί τα χρώματα και σύμβολα των Υψηλάντηδων και καθιερώνει το γαλανόλευκο. Ακόμα διακηρύσσουν τη διάκριση της ελληνικής επανάστασης σαν εθνικής από τις στασιώδεις και δημαγωγικές αστικοδημοκρατικές, δηλαδή από τις επαναστάσεις που συντάραζαν τότε την Ευρώπη. Ζητούν να κόψουν κάθε δεσμό πούχε η ελληνική επανάσταση από τον καιρό του Ρήγα με τις επαναστατικές – δημοκρατικές δυνάμεις και παραδόσεις και να τη συνδέσουν με τις αντιδραστικές δυνάμεις της Ιερής Συμμαχίας.

Μπορείτε να βρείτε το 13ο μέρος εδώ