Γιάννη Ζέβγου, Σύντομη Μελέτη της Νεοελληνικής Ιστορίας – 11

0
21

Με αφορμή τη συμπλήρωση 200 χρόνων από την επανάσταση του 1821 δημοσιεύουμε σε συνέχειες το εξαιρετικά επίκαιρο έργο του Γιάννη Ζέβγου «Σύντομη Μελέτη της Νεοελληνικής Ιστορίας». Το έργο αυτό αναδεικνύει – εν συντομία – όλες εκείνες τις πτυχές της Ελληνικής ιστορίας που σε άμεση σύνδεση και αλληλεπίδραση μεταξύ τους οδήγησαν στην δημιουργία ένος ανελεύθερου κράτους το οποίο δεν δικαιώνει τις προσδοκίες του λαού για οικονομική και πολιτισμική άνθιση καθώς και κοινωνική δικαιοσύνη.


Μπορείτε να βρείτε το 10ο μέρος εδώ

4. ΠΟΡΟΙ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ

Αρχίζοντας η επανάσταση δε διαθέτει κανένα είδικό ταμείο. Ωστόσο χρειάζεται αμέσως έξοδα για εξοπλισμό ή εφοδιασμό και συντήρηση στρατοπέδων, περίθαλψη θυμάτων κλπ. Είνε αδύνατο να οριστούν με ακρίβεια οι πόροι της επανάστασης και τα έξοδά της. Στη διάθεση της επανάστασης πέρασαν εξαρχής οι τούρκικες περιουσίες—γη, ζώα, αποθήκες, τρόφιμα, φυτείες, εργαστήρια καθελογής, σπίτια. Αυτή η «εθνική» περιουσία αποτέλεσε το σπουδαιότερο και μόνιμο πόρο της επανάστασης, με τις φορολογίες που έδινε, την τιμή της εκποίησής τους κλπ. Άλλοι πόροι ήταν οι φόροι και δασμοί γενικά που βάραιναν τον πληθυσμό και έμειναν σχεδόν οι ίδιοι που ήταν επί τουρκοκρατίας, εξόν απ’ το χαράτσι και διάφορα πρόστιμα. Οι έρανοι που γίνονταν στο εσωτερικό σε χρήμα, είδη, ζώα, επίσης έρανοι και εισφορές του εξωτερικού. Τα πολεμικά λάφυρα και οι κατασχέσεις, θησαυρισμένα από πριν πλούτη, ιδίως εμποροκαραβοκυραίων. Το χρυσάφι κι ασήμι των εκκλησιών και μοναστηριών. Τέλος τα εσωτερικά και εξωτερικά δάνεια. Την είσπραξη των εσόδων στις αρχές την έκαναν πενταμελείς εφορείες σε κάθε επαρχία. Αργότερα οι γερουσίες, είτε η κεντρική κυβέρνηση με ενοικιαστές των εσόδων, επιτροπές, είτε εφορείες. Μα και οι καπεταναίοι είσπρατταν αυθαίρετα ή έκαναν επιτάξεις δίνοντας αποδείξεις. Και τοπικοί άρχοντες έκαναν το ίδιο. Στα νησιά τους φόρους τους μάζευαν τα τρία νησιά. Μια έκθεση επιτροπής της Γ’ εθνοσυνέλευσης υπολογίζει το σύνολο των εξόδων, ως τις αρχές του 1827, σε 70 εκατομμύρια γρόσια.

Σχετικά με τη διαχείριση των πόρων χτυπητή εικόνα μας δείχνει η έκθεση που υπόβαλε για τους εθνικούς λογαριασμούς στην Γ’ εθνοσυνέλευση η εξελεχτική επιτροπή. Εκεί σημειώνει κοντά σε άλλα ότι τα κατάστιχα είνε «…νοθευμένα και πλήρη από καταχρήσεις πλαστοπαρτίδας, ελλείψεις, λάθη και ανωμαλίας». Σημειώνει λ.χ. ότι από εθνικές ομολογίες της α’ περιόδου 5.000.000 έλειπαν οι ομολογίες 3.486.900 γροσίων και προτείνει να τις επιστρέψουν οι υπεύθυνοι του υπουργείου Οικονομίας. Σημειώνει ότι αδύνατο να ξεκαθαριστεί ποιοι ενοικιαστές επαρχιών χρωστάν και πόσα, ότι στο καθημερινό βιβλίο της β’ περιόδου υπάρχει κονδύλι από 399.098 γρόσια που πληρώθηκαν σε διάφορους δανειστές της διοίκησης. Ωστόσο πουθενά δεν είνε γραμμένο πότε η διοίκηση πήρε αυτά τα λεφτά και που τα ξόδεψε. Ακόμα ότι πουθενά δεν είνε γραμμένα «εις ποια μέρη εδόθησαν ή εστάλησαν προς κοινήν χρήσιν τα μεγάλης ποσότητος γεννήματα, πολεμοφόδια, η ξυλική και άλλα τοιαύτα, όσα ηγοράσθησαν δια δημοσίων χρημάτων παρά του υπουργείου Οικονομίας». «Υπάρχουν παράνομοι πωλήσεις εθνικών κτημάτων και ανύπαρκτοι πληρωμαί αυτών». Χρεώνουν το ταμείο με γρόσια 485.318 δυό φορές. Ακόμα «εκ δε των συνεισφορών, αι οποίαι εδόθησαν εις το έθνος από τους φιλέλληνας και έλληνας εκτός και εντός της επικράτειας, απ’ αρχής του ιερού αγώνος μέχρι τέλους της γ’ περιόδου και αι οποίαι ημπορούν ναανεβαίνουν εις μιλλιόνια γρόσια, δεν ευρίσκονται περασμένα εις τα κατάστιχα ειμή μόνον μερικαί εκατοντάδες χιλιάδων γροσίων, το ίδιον δε τρέχει και εις τους κατά καιρούς δοθέντας εράνους».

Για να ολοκληρωθεί η εικόνα σημειώνουμε λίγα λόγια για τα δυο περίφημα εξωτερικά δάνεια. Το πρώτο έγινε στο Λονδίνο στις 21 Φλεβάρη 1824. Το έδωσε το «Φιλλεληνικό κομιτάτο». Έδωσε 800 χιλ. λίρες. Εγγύηση για τους τόκους μπήκαν όλα τα εθνικά έσοδα και για το κεφάλαιο όλη η εθνική γη. Στην ελληνική κυβέρνηση δόθηκαν μόνο 336.000 λίρες. Το δεύτερο βγήκε επίσης στο Λονδίνο το Φλεβάρη του 1825 και ήταν 2.000.000 λίρες. Η ελληνική κυβέρνηση πήρε μόνο 232.588 λίρες. Τ’ άλλα τα κατάφαγαν σε μεσιτικές προμήθειες, τόκους, διαφορά ονομαστικού από πραγματικό δάνειο, παραγγελίες πολεμικού υλικού, που ποτέ δεν ήρθε στην Ελλάδα. Παράγγειλαν λ.χ. έξη ατμοκίνητα καράβια για την επανάσταση σε κάποιο φίλο του Μεχμέτ Αλή πασά της Αιγύπτου, τα καράβια δεν έγιναν ή βούλιαξαν στο δρόμο και μόνο ένα έφθασε σε κακά χάλια στην Ελλάδα στα τέλη του 1826, η «Καρτερία».

Το όργιο που έγινε γύρω απ’ αυτά τα δάνεια έκανε πάταγο σ’ όλη την Ευρώπη. Από τα δυό δάνεια η ελληνική κυβέρνηση μόλις πήρε τα 25% κι αυτά ολότελα σχεδόν δεν χρησίμεψαν στον εθνικό αγώνα. Η απλή είδηση ότι έρχονται εγγλέζικες λίρες έκανε ν’ αρχίσουν γρήγορα οι εμφύλιοι πόλεμοι και διατέθηκαν για τη διεξαγωγή τους.

Το συμπέρασμα που μπορεί αδίσταχτα να βγει είνε ότι καλή διαχείριση των πόρων της επανάστασης θα επέτρεπε να οργανωθούν οι επαναστατικές δυνάμεις και ν’ αντιμετωπισθούν οι ανάγκες του επαναστατικού αγώνα.

Συμπέρασμα. Στο τέλος του πρώτου χρόνου η επανάσταση είχε απλωθεί νικηφόρα σ’ όλη την Πελοπόννησο και τη Στερεά, εξόν τη Φθιώτιδα και στη θάλασσα ως την Κάσο, εξόν τη Χίο και τη Μυτιλήνη που δεν κινήθηκαν.

Οι ρυθμοί της ανάπτυξής της και η έντασή της ήταν διαφορετική στα τέσσερα τμήματα: Πελοπόννησο, Νησιά, Στερεά, Θεσσαλία. Αυτό το πράμα φανερώνει το διαφορετικό βαθμό ανάπτυξης αυτών των τμημάτων και από δώ έβγαιναν οι τοπικιστικές αντιθέσεις, όπως θα δούμε κατοπινά. Η επανάσταση, που από ανοργανωσιά ξεκινούσε από τοπικές εστίες, πήρε εξαρχής μαζικό χαραχτήρα και στην πάλη τραβήχτηκαν οι πλατειές αγροτικές και λαϊκές μάζες. Κινήθηκε από λαϊκά στοιχεία που χρειάστηκε να εκβιάσουν ή να ανατρέψουν τις ανώτερες τάξεις. Και εδώ βγήκαν στην επιφάνεια και οι κοινωνικές αντιθέσεις που έδιναν κοινωνικό χρώμα στην επανάσταση και η ταξική πάλη ξεσπούσε αλλού αδύνατη κι αλλού έντονη. Στην Πελοπόννησο έχουμε μόνο εκβιασμό των προκρίτων, στην Ύδρα ανατροπή της εξουσίας των εμποροκαραβοκυραίων, στην Άντρο αγροτική εξέγερση ενάντια στους τσιφλικάδες, στη Σάμο λαϊκή εξέγερση κλπ. Μα όλα αυτά τα ρεύματα γρήγορα μπαίνουν σε τροχιά εθνικοαπελευθερωτική. Όλες οι τάξεις, από τους κοτζαμπάσηδες και τους δεσποτάδες με την ιδιοτέλεια και τις αντιδράσεις τους, ως την αγροτιά με την τόλμη και την αποφασιστικότητά της, παίρνουν μέρος στον αγώνα που γίνεται πανεθνικός. Μόνο το πατριαρχείο μένει έξω από τον εθνικό αγώνα και εχτρικό σ’ αυτόν. Στο τέλος του πρώτου χρόνου οι επαναστατικές δυνάμεις μένουν ολότελα ανοργάνωτες και οι διάφορες τάξεις είνε ριγμένες στον αγώνα για την ηγεμονία της επανάστασης.

Μπορείτε να βρείτε το 12ο μέρος εδώ