Γιάννη Ζέβγου, Σύντομη Μελέτη της Νεοελληνικής Ιστορίας – 6

0
83

Με αφορμή τη συμπλήρωση 200 χρόνων από την επανάσταση του 1821 δημοσιεύουμε σε συνέχειες το εξαιρετικά επίκαιρο έργο του Γιάννη Ζέβγου «Σύντομη Μελέτη της Νεοελληνικής Ιστορίας». Το έργο αυτό αναδεικνύει – εν συντομία – όλες εκείνες τις πτυχές της Ελληνικής ιστορίας που σε άμεση σύνδεση και αλληλεπίδραση μεταξύ τους οδήγησαν στην δημιουργία ένος ανελεύθερου κράτους το οποίο δεν δικαιώνει τις προσδοκίες του λαού για οικονομική και πολιτισμική άνθιση καθώς και κοινωνική δικαιοσύνη.


Μπορείτε να βρείτε το 5ο μέρος εδώ

3. ΩΡΙΜΑΝΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΟΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ

Η επαναστατική απόπειρα του Ρήγα και η αποτυχία της, αν απόδειξαν ότι υπήρχαν κιόλας στην Ελλάδα ορισμένες προϋποθέσεις για επαναστατική πάλη, φανέρωσαν ταυτόχρονα ότι αυτές ήταν ολότελα αναρκετές για αποτελεσματική εθνικοαπελευθερωτική εξέγερση ενάντια στην τούρκικη αυτοκρατορία.

Αυτές οι προϋποθέσεις ωρίμασαν γρήγορα στην περίοδο που μεσολάβησε μέχρι τα 1821 και σ’ αυτό έπαιξε σημαντικό ρόλο η επίδραση της Γαλλικής Επανάστασης, πράμα που θα εξετάσουμε τώρα.

Κρίσιμη κατάσταση της οθωμανικής αυτοκρατορίας Η αυτοκρατορία από καιρό έχει πάρει τον κατήφορο. Η ανάπτυξη των ανταλλαγών που έφερε τη γνωστή διαφοροποίηση ανάμεσα στον ελληνικό λαό, έφερε ανάλογες μεταβολές και στην Τουρκία. Οι τοπικοί τιμαριούχοι γίνονται γαιοχτήμονες, πλουτίζουν και αποχτάν δύναμη, απομυζούν εξαντλητικά τον πληθυσμό. Οι αυθαιρεσίες οργιάζουν, το μπαξίσι λύνει κάθε ζήτημα. Σ’ αυτήν την περίοδο, ο Κιαμήλ μπέης της Κορίνθου ήταν ο πλουσιότερος άνθρωπος της Πελοποννήσου. Τα πλούτη του, τα σαράγια του, τ’ άλογά του ήταν ξακουστά. Λίγα χρόνια πριν το 1821 φιλοξένησε και τη βασίλισσα της Αγγλίας Καρολίνα. Οι τοπικοί πασάδες γίνονται πανίσχυροι και τέτιοι είνε ο Αλή πασάς στα Γιάννενα, ο Πασβάνογλου στη Βουλγαρία, ο Μεχμέτ στην Αίγυπτο, άλλοι στη Σμύρνη, Συρία κλπ. Όσοι δεν αντιπροσωπεύουν εθνικά κινήματα, και είνε σχεδόν όλοι τέτιοι, έχουν αντιδραστικό χαραχτήρα. Τείνουν να σπάσουν την πολιτικο-οικονομική ενότητα της αυτοκρατορίας και να δημιουργήσουν καινούρια φεουδαρχικά κρατίδια. Τέτιος είνε ο Αλή πασάς. Είνε προϊόν της οικονομικής ευημερίας της Ηπείρου. Πήρε τα Γιάννενα στα 1788. Στηριζόταν στους μικρούς αρβανίτες γαιοχτήμονες. Πήρε το Σούλι. Τσάκισε τους κλέφτες και αρματολούς. Στη δούλεψή του ήταν πλήθος έλληνες κάθε λογής. Η αυλή του ήταν, οπως και το Φανάρι της Πόλης, σκολειό μηχανορραφιών και ραδιουργιών και αποκεί βγήκαν πολλοί πρωταγωνιστές της Επανάστασης, σαν τον Οδυσσέα Ανδρούτσο, το Γ. Κωλέττη κλπ.

Ο Αλής κυριαρχούσε στη Στερεά, Ήπειρο, Θεσσαλία, Αρβανιτιά. Από το 1807—1812 έβανε χέρι και στο Μωριά, όπου έγινε πασάς ο γυιός του Βελής. Διατηρούσε στρατό από 70.000 αρβανίτες και ερχόταν σε διπλωματικές σχέσεις με τις ξένες Δυνάμεις, σαν ανεξάρτητος ηγεμόνας.

Η εξωτερική θέση της Τουρκίας δεν ήταν καλύτερη. Απ’ τα χρόνια του Μεγάλου Πέτρου ήταν το αντικείμενο των εξαπλωτικών τάσεων του τσαρισμού. Σ’ αυτή την περίοδο πέρασε σοβαρό κίνδυνο διαμελισμού. Ο Ναπολέοντας και οι ρώσοι σχέδιασαν στα 1807, με την ειρήνη του Τιλσίτ, τη διάλυση της τούρκικης αύτοκρατορίας. Σώθηκε χάρη στον ανταγωνισμό τους. Μα κυρίως την έσωσε η πολιτική της Αγγλίας, που έτεινε να διατηρήσει την ακεραιότητα της Τουρκίας, για να εμποδίσει την. κάθοδο της Ρωσίας στη Μεσόγειο.

Τέλος, το αναπτυσσόμενο έθνικό κίνημα των καταπιεζόμενων λαών ιδίως των ελλήνων και των σέρβων, αποτελούσε έναν από τους σοβαρώτερους παράγοντες, που αποσύνθεταν τη σουλτανική Τουρκία. Η σουλτανική εξουσία ήταν αδυνατισμένη, ανίσχυρη να πάρει μέτρα. Την πολιτική της την κανόνιζαν οι ουλεμάδες και οι γενίτσαροι. Η Γαλλική Επανάσταση βρήκε και δω απήχηση. Στα 1788 ανέβηκε στο θρόνο ο Σελήμ ο Γ’ και σχεδίαζε να συγχρονίσει κάπως την αυτοκρατορία με ορισμένες μεταρρυθμίσεις. Στα 1806 τα αντιδραστικά στοιχεία τον ξεθρόνισαν και τον σκότωσαν. Ο διάδοχός του ανατρέπεται και στα 1802 γίνεται σουλτάνος ο Μαχμούτ ο Β’. Κι αυτός νιώθει την ανάγκη να γίνουν μεταρρυθμίσεις κι αρχίζει με την προσπάθεια να ξεκαθαρίσει τους διάφορους τοπικούς δυνάστες. Αργότερα, το Μάη 1820, άρχισε πόλεμο με τον Αλή πασά κι αυτό το πράγμα διευκόλυνε εξαιρετικά την ελληνική επανάσταση. Η τούρκικη αυτοκρατορία απ’ όλες τις πλευρές ήταν στο κορύφωμα των δυσκολιών της και οι περιστάσεις ήταν ευνοϊκώτατες για την επαναστατική απελευθέρωση της Ελλάδας.

Οικονομική ακμή των αστικών στοιχείων Η Γαλλική Επανάσταση με τους ναπολεόντειους πολέμους και τον ηπειρωτικό αποκλεισμό ενάντια στην Αγγλία, αναστάτωσαν τις ως τώρα οικονομικές συνθήκες. Οι έλληνες έμποροι, όσοι δούλευαν κυρίως στη Ρωσία και Τουρκία, ευνοήθηκαν απ’ αυτή την κατάσταση, για ν’ αποκομίσουν μεγάλα έκτακτα κέρδη. Τ’ Αμπελάκια, η περίφημη «αστική» κοινότητα του Κισσάβου, βρίσκονταν στις δόξες τους στο τέλος του 18ου αιώνα. Οι έμποροι των παροικιών της Μαύρης θάλασσας, πήραν το εμπόριο των σιτηρών στα χέρια τους και η παροικία της Οντέσσας, ιδρυμένη στα 1792, γρήγορα προόδευσε και πλούτισε. Η ναυτιλία ωφελήθηκε πιο πολύ. Οι εμπορικοί στόλοι της Βενετίας, Γαλλίας και όλων των άλλων χωρών παραμερίστηκαν και το εμπόριο της Μεσογείου πέρασε στα χέρια των ελληνών ναυτικών και εμποροκαραβοκυραίων. Εμπορεύονταν στάρια, διασπούσαν τολμηρά τους αγγλικούς αποκλεισμούς, τροφοδοτούσαν τα λιμάνια της Γαλλίας και αποκόμιζαν τεράστια κέρδη. Τα νησιά Ύδρα, Σπέτσες, Ψαρά πλούτισαν και η Ύδρα γρήγορα έγινε το πρώτο εμποροτραπεζιτικό κέντρο της Ελλάδας. Κοντά στους κοτζαμπάσηδες του Μωριά φανερώθηκαν οι αρχοντικές οικογένειες των εμποροκαραβοκυραίων. Στην Ύδρα οι Κουντουριωταίοι, Ορλάνδοι, Τομπάσηδες, Βουδούρηδες. Στις Σπέτσες οι Ανάργυροι, οι Χατζημέξηδες. Στα Ψαρά οι Ανδρούτσοι.

Για τα καράβια που διάθεταν όλοι οι έλληνες στα προεπαναστατικά χρόνια, δεν υπάρχει ομόφωνη γνώμη. Περίπου έφταναν τα 600 κομμάτια, με χωρητικότητα 150 χιλ. τόνους και 18 χιλ. πλήρωμα. Τα μισά απ’ αυτά ανήκαν στα τρία νησιά: Ύδρα, Σπέτσες, Ψαρά. Η οργάνωση της κίνησης των καραβιών είχε κάποιο «συνεταιριστικό» χαραχτήρα, όπως και στ’ Αμπελάκια, πράμα που θύμιζε πιο πολύ την οργάνωση του εμπορίου της εποχής του φεουδαρχισμού και λιγότερο εμπορικές επιχειρήσεις με καπιταλιστικό χαοαχτήρα. Όλο το πλήρωμα θεωρούνταν συνέταιροι, ήταν «συντροφοναύτες». Γυρίζοντας απ’ το ταξίδι αφαιρούσαν τα έξοδα, το κεφάλαιο, τον τόκο, το μερτικό του καραβιού και το υπόλοιπο μοιράζονταν σε διαφορετικά μερτικά ανάμεσα σε πλοιάρχους και ναύτες. Μερτικό έπαιρνε και το μοναστήρι της Ύδρας από κάθε ταξίδι υδραίϊκου καραβιού. Τα καράβια έχουν ονόματα αρχαΐα: «Σπαρτιάτις», «Ελλάς», «Ελευθερία», «Λεωνίδας», «Άρης», «Θεμιστοκλής», «Σόλων», «Αχιλλεύς», «Ηρακλής», «Λυκούργος» και άλλα παρόμοια. Η ανάπτυξη της εθνικής συνείδησης και η επίδραση της ελληνικής αρχαιότητας, μέσον του λογιοτατισμού, είνε χτυπητές σ’ αυτά τα ονόματα. Αυτά τα καράβια ήταν υποχρεωμένα ν’ αντιμετωπίζουν τους φοβερούς κουρσάρους της βόρειας Αφρικής, εξοπλίζονταν και τα πληρώματά τους γυμνάζονταν έτσι σε πειθαρχημένους θαλασσινούς αγώνες, πράμα που γινόταν ανοργάνωτα ως τώρα με την εξάσκηση της πειρατείας. Έτσι οι εμποροκαραβοκυραίοι αυτών των νησιών αποτελούν πια, στα προεπαναστατικά χρόνια, το πιο πλούσιο και δυνατό κομμάτι των αστικών στοιχείων.

Εδώ θα πρέπει να δώσουμε ένα γενικότερο χαραχτηρισμό για το βαθμό και τις συνθήκες της οικονομικής ανάπτυξης. Στην Ελλάδα κυριαρχούσε ακόμα η φυσική οικονομία. Η παραγωγή γινόταν κυρίως για την κατανάλωση. Το χρήμα είνε σπάνιο είδος για τις μεγάλες μάζες. Χρησιμεύει για θησαυρισμό ή για στολίδια. Η αγροτιά ήταν σχεδόν αυτάρκης. Το εμπόριο δούλευε κυρίως με τα αγροτικά προϊόντα που αφαιρούσαν δίχως πληρωμή από τους αγρότες οι τούρκοι και έλληνες τσιφλικάδες και τα διοχέτευαν στην αγορά. Και διοχέτευαν πολλά τέτια, απ’ τη σταφίδα ως τα δέρματα και το τυρί. Η χειροτεχνία που δούλευε για την αγορά ήταν συγκεντρωμένη σ’ ορισμένα κέντρα και μόλις έφτασε το στάδιο της εργαστηριακής παραγωγής. Στα Γιάννενα ήταν βιοτεχνικά εργαστήρια και είνε αμφίβολο αν και εδώ είχε αναπτυχθεί ο καταμερισμός της δουλειάς. Η βιομηχανική επανάσταση, που από μισό αιώνα πριν είχε αρχίσει στην Αγγλία, ήταν άγνωστη στην Ελλάδα. Το εμπορικό κεφάλαιο δεν είχε αρχίσει να μετατρέπεται σε βιομηχανικό και αυτό το εμπορικό κεφάλαιο ήταν δυνατό ιδίως στο εξωτερικό και την Πόλη. Στην καθαυτό Ελλάδα το εμπορικό κεφάλαιο το αντιπροσώπευαν πιο πολύ οι γυρολόγοι.

Οι εμποροκαραβοκυραίοι των νησιών βγαίνουν στην πρώτη γραμμή της οικονομικής ανάπτυξης αυτή την εποχή. Η τοκογλυφία είνε αναπτυγμένη. Φτάνει τα 50%. Οι τσιφλικάδες ασχολιόνταν μ’ αυτή καθώς και με το εμπόριο. Οι πόλεις ήταν λιγοστές. Τα Γιάννενα ήταν η πιο μεγάλη και είχαν 40 χιλ. κατοίκους. Η Ύδρα, το πιο δυνατό αστικό κέντρο είχε 16 χιλ. κατοίκους. Όλη αυτή η οικονομική κίνηση περιοριζόταν απ’ τις φεουδαρχικές σχέσεις, που δεν άφηναν ν’ αναπτυχτεί η εσωτερική αγορά. Συνάμα έβαναν φραγμούς στην ανάπτυξη του εσωτερικού εμπορίου, ιδίως με το αδυνάτισμα της σουλτανικής εξουσίας, που προχωρούσε γοργά στον 18ο αιώνα και στις αρχές του 19ου. Κάθε λογής τοπικός άρχοντας, πασάς, μπέης, κοτζάμπασης, αρβανίτης, ντερβέναγας ή χριστιανός καπετάνιος, ήταν και ένας αυθαίρετος φορατζής κ’ ένας κίνδυνος ακόμη για το εμπόρευμα που μεταφερόταν ή για την εύπορη αστική κοινότητα.

Με το τέλος των ναπολεόντειων πολέμων στα 1815, τέλειωσαν και οι ευνοϊκές συνθήκες που δημιούργησαν για τους Έλληνες εμπόρους και καραβοκυραίους. Η αγγλική φτηνή βιομηχανική παραγωγή τσακίζει την ελληνική χειροτεχνία, πριν προλάβει να εξελιχθεί σε βιομηχανική παραγωγή. Τ’ Αμπελάκια λ.χ. απ’ το συναγωνισμό του Μάντζεστερ καταστράφηκαν και ρήμωσαν λίγο πριν από τα 1821. Οι έλληνες έμποροι και καραβοκυραίοι έχασαν την ευκαιρία των έχταχτων κερδών και τα περισσότερα καράβια έμειναν δεμένα στα λιμάνια τους μετά το 1815. Μα κι αυτή η οικονομική κρίση αποτέλεσε με τη σειρά της κίνητρο για το δυνάμωμα της επαναστατικής κίνησης.

Πορεία και επίδραση των πολιτικών γεγονότων Ο επαναστατικός πόλεμος της γαλλικής δημοκρατίας μεταφέρθηκε σ’ ελληνικές χώρες. Ο στρατηγός της επανάστασης Βοναπάρτης, πολέμωντας στην Ιταλία στα 1797, παίρνει τη Βενετιά και η περίφημη εμπορική δημοκρατία παύει να υπάρχει. Τότε ο Ναπολέοντας παίρνει και την Κέρκυρα και τ’ άλλα Εφτάνησα. Καίει την περίφημη «χρυσή βίβλο» όπου ήταν γραμμένα τα ονόματα της ντόπιας αριστοκρατίας, μέσα σ’ έξαλλο λαϊκό ενθουσιασμό. Καλούν το λαό να συνεργαστεί με τη γαλλική δημοκρατία. Ο Ναπολέοντας έρχεται σε συνεννόηση με τους μανιάτες, μέσον των αδελφών Στεφανόπολι, που κατάγονταν απ’ τη Μάνη και ήταν εγκαταστημένοι στην Κορσική. Οργανώνει δίχτυ από πράχτορες σ’ όλη την Ελλάδα και οι μαγικές λέξεις της ισότητας και της λευτεριάς, που τις είχε κηρύξει τότε και ο Ρήγας και τις εξωράισε με το μαρτύριό του, συγκινούν τον υποδουλωμένο ελληνικό λαό. Τον άλλο χρόνο ο Ναπολέοντας εκστρατεύει και παίρνει την Αίγυπτο. Εκεί πολεμάει μαζί και η «ελληνική λεγεών». Στα 1799 ρώσοι και τούρκοι αφαιρούν απ’ τους γάλλους τα Εφτάνησα. Μη βρίσκοντας άλλη λύση για την τύχη τους τ’ ανακηρύσσουν αυτόνομο κράτος με τ’ όνομα «Ιόνιος Πολιτεία» που πληρώνει 75.000 γρόσια χρονιάτικο φόρο στους τούρκους. Η «Ιόνιος Πολιτεία» οργανώνει στρατιωτικό σώμα. Οι ρώσοι οργανώνουν επίσης τέτια σώματα με στελέχη, τον Αναγνωσταρά, τον Τζαβέλα, το Δράκο.

Σ’ αυτό το μεταξύ ο Αλή πασας, ύστερα από δεκάχρονο πόλεμο με τους Σουλιώτες, ξεκαθαρίζει, στα 1803, τα βουνά του Σουλιού απ’ την αρειμάνια αυτή ράτσα. Οι σουλιώτες έγραψαν αθάνατες σελίδες ηρωισμού και όσοι σώθηκαν κατάφυγαν με τα γυναικόπαιδα στα Εφτάνησα. Στα 1807 οι γάλλοι οργανώνουν το «αλβανικό σύνταγμα» με 3254 άντρες. Στα 1809 οι άγγλοι οργανώνουν κι αυτοί ελληνικά τάγματα και στις γραμμές τους πολεμάει κι ο Κολοκοτρώνης. Σ’ αυτά τα σώματα πολεμάν ο Κολοκοτρώνης, ο Αναγνωσταράς, ο Νικηταράς, ο Μπότσαρης, ο Τζαβέλας κι άλλοι πρωταγωνιστές της Επανάστασης του 1821. Στα 1809—1810 μάλιστα βρίσκονται αντιμέτωποι έλληνες που δούλευαν στους γάλλους με κείνους που δούλευαν στους άγγλους.

Στά 1806 αρχίζει ο ρωσοτουρκικός πόλεμος. Στην Ύδρα τότε ανατρέπεται η τουρκόφιλη δικτατορία του Βούλγαρη απ’ τη μερίδα των Κουντουριωτών και η Ύδρα επαναστατεί ενάντια στην Τουρκία, όπως και η Σάμο, Τένεδο, Λήμνο. Μα γρήγορα συνθηκολογεί και μόλις γλυτώνει από τον αφανισμό. Ο ρωσοτουρκικός πόλεμος βαστάει ως τα 1812. Σ’ αυτό το μεταξύ στα 1803 επαναστατεί και η Σερβία ενάντια στην τούρκικη κυριαρχία. Ο ντόπιος Καραγιώργης γίνεται ηγεμόνας των σέρβων και ο περίφημος αρματολός του Ολύμπου Νικοτσάρας στα 1807 με 500 παλληκάρια τραβάει μέσον Μακεδονίας σ’ ενίσχυση των σέρβων. Φτάνει ως το Μελένικο, μα το σώμα του τσακίζεται από τους τούρκους. Μόλις γλυτώνει με λίγα παλληκάρια και λαβωμένος αποτραβιέται στο Άγιον Όρος για να πεθάνει σε λίγο στη Σκόπελο απ’ τις πληγές του.

Η σουλτανική εξουσία ζήτησε τότε, με υπόδειξη της Αγγλίας, να ξεκαθαρίσει ολότελα το κίνημα των κλεφτών. Στα 1806 σουλτανικό φερμάνι προστάζει να χαλαστούν οι κλέφτες. Ο πατριάρχης βγάνει κι αυτός αφορισμό ενάντιά τους. Οι κοτζαμπάσηδες συνεργάζουνται δραστήρια με τις τούρκικες αρχές για να εξοντώσουν την κλεφτουριά, που περνάει περίοδο φοβερής αντίδρασης. Τότε χάνουνται κ’ οι Κολοκοτρωναίοι. «Κάμνει ένα φερμάνι ο σουλτάνος να σκοτώσουν τους κλέφτες. Αφοριστικό έρχεται του πατριάρχη για να σηκωθεί όλος ο λαός και έτσι εκινήθηκε όλη η Πελοπόννησος, τούρκοι και ρωμαίοι κατά των Κολοκοτρωναίων», γράφει ο Θ. Κολοκοτρώνης. Ένας καλόγερος τους πρόδωσε και τους έκαψαν οι τούρκοι σ’ ένα ληνό κοντά στη Δημητσάνα. Άλλοι παλιοί κλέφτες του Μωριά σκοτώθηκαν επίσης.

Τότε χάθηκε ο περίφημος Ζαχαριάς. Κατάγονταν απ’ τη Μπαρμπίτσα της Λακωνίας και ήταν φόβητρο των τούρκων. Στη σχολή του Ζαχαριά μαθήτεψαν ο Θ. Κολοκοτρώνης, ο Νικηταράς, που έγινε γαμπρός του κι άλλοι ξακουστοί κλέφτες. Ο Ζαχαριάς, ατρόμητος άντρας, είνε η πιο προοδευτική και λαϊκή μορφή απ’ τους κλέφτες του Μωριά. Φωτεινό μυαλό, μπήκε στο νόημα της Γαλλικής Επανάστασης και επιζητούσε συντονισμό των επαναστατικών ενεργειών των ελλήνων με τις γαλλικές και δυτικο-ευρωπαϊκές εθνικο-επαναστατικές δυνάμεις. Εχτρός των τούρκων, ήταν ταυτόχρονα εχτρός φοβερός των κοτζαμπάσηδων και του κλήρου και προστάτης της αγροτιάς. Είχε βλέψεις πανεθνικές. Βοήθησε τον Ανδρούτσο να διασχίσει το Μωριά και τον συμβούλεψε να κρατά σύνδεση για κοινή δράση. Είνε ο μόνος που ένωσε τους μεγάλους κλέφτες του Μωριά και τους καθοδηγούσε σε συνδυασμένες ενέργειες σαν αρχηγός τους. Όλοι τους σχεδόν χάθηκαν σ’ αυτό το μεγάλο κατατρεγμό που τους έκαναν οι τούρκοι, οι κοτζαμπάσηδες και το πατριαρχείο με τον κλήρο: ο Γιανιάς στην περιοχή της Πάτρας, ο Πετιμεζάς στα Καλάβρυτα, ο Μαντάς στην Αρκαδία. Το Ζαχαριά τον έφαγαν τελευταίο οι κοτζαμπάσηδες του Μωριά, αφού πρώτα εκδικήθηκε άγρια τους φονιάδες των συντρόφων του. Αυτόνε τον δολοφόνησαν στα Τσέρια της Μάνης κουμπάροι του μανιάτες για να πάρουν την επικήρυξη. «Κουμπάροι φάγαν το Μαντά, κουμπάροι και το Ζαχαριά», αναφέρουν ακόμα οι αγρότες του Μωριά. Απ’ τους μεγάλους κλέφτες αυτής της ηρωϊκής γενιάς γλύτωσε μόνο ο Αναγνωσταράς, που πρωταγωνίστησε στην επανάσταση του 1821. Οι Ζαΐμηδες και οι Δεληγιάννηδες ήταν οι πιο απαίσιοι εχτροί της κλεφτουριάς σ’ αυτή την εποχή και μόνο με τις δικές τους ενέργειες εξοντώθηκαν οι μεγάλοι κλέφτες.

Στη Στερεά και Ήπειροθεσσαλία εξοντώνονται απ’ τους αρβανιτάδες του Αλή οι πιο ξακουστοί κλέφτες και αρματολοί σαν το Βλαχάβα, το θρυλικό Κατσαντώνη που τον πρόδωσε ο τουρκολάτρης προεστός Τσολάκογλου, γνήσιος πρόγονος του τωρινού. Ο Καραϊσκάκης, που ήταν παλληκάρι του Κατσαντώνη εκδικήθηκε τον αρχηγό του καίοντας σπίτια και αποθήκες του προδότη. Για ένα διάστημα καταφεύγουν στη Σκιάθο, οργανώνουν στολίσκο από 70 καραβοκαΐκια και ανοίγουν κουρσάρικο πόλεμο. Έχουν αρχηγό το Σταθά. Μαζί τους βρίσκεται και ο Θ. Κολοκοτρώνης. Όσοι κλέφτες δε σκοτώθηκαν έφυγαν στα Εφτάνησα ή προσκύνησαν τον Αλή. Μαζεύτηκαν στα Γιάννενα, και μπήκαν στη δούλεψή του. Σύγχρονα ο Αλή πασάς, συνεχίζοντας τη συγκεντρωτική του πολιτική, αφαίρεσε απ’ τα Ζαγόρια και τα Βλαχοχώρια τα προνόμιά τους και τα έκανε ιδιοχτησία του.

Το τέλος των ναπολεόντειων πολέμων στα 1814—15 βάνει τελεία και παύλα στις ελπίδες των ελλήνων πως θα λευτερώνονταν η πατρίδα τους με τη βοήθεια των ξένων. «Είδα τότε ότι, ό,τι κάμωμε θα το κάμωμε μονάχοι και δεν έχομε ελπίδα καμμία από τους ξένους», γράφει ο Κολοκοτρώνης. Τα εθνικά ζητήματα πήραν ολότελα άσχημο δρόμο.

Τα Εφτάνησα, που για λίγα χρόνια με την αυτόνομη πολιτεία τους συγκίνησαν τους έλληνες, πέρασαν στην κατοχή της Αγγλίας και σε λίγα χρόνια, στα 1819, οι άγγλοι πούλησαν την Πάργα στον Αλή Πασά για 150 χιλιάδες λίρες. Το πούλημα της Πάργας έκανε φοβερή εντύπωση στον ελληνικό λαό. Οι παργινοί ανάσκαψαν τους τάφους, ξέθαψαν τα κόκκαλα, τάκαψαν για να μην τα μολύνουν οι τούρκοι και με τα γυναικόπαιδα πέρασαν στα Εφτάνησα, όπου λίγα χρόνια πριν είχαν βρει άσυλο και οι σουλιώτες. Η λαϊκή μούσα τραγούδησε με πάθος την προδοσιά της Πάργας και τον ξεσπιτωμό των παργινών. Ας σημειώσουμε ακόμη, ότι τότε υπήρχαν φόβοι ν’ αρπάξουν οι άγγλοι τα καράβια των νησιωτών, που ήταν οι σοβαροί ανταγωνιστές τους στη Μεσόγειο. Στις παραμονές του 1821 χιλιάδες πεινασμένοι έλληνες πλημμύριζαν τα Εφτάνησα.

Τη στιγμή που τα ελληνικά ζητήματα έπαιρναν αυτή την άσχημη τροπή το επαναστατικό ηφαίστειο συνέχιζε να συγκλονίζει τις διάφορες χώρες. Στη νότιο Αμερική αρχίζει στα 1814 εθνική επανάσταση. Ενάντια στην Ισπανία επαναστατούν στη Βενεζουέλα, Βολιβία, Χιλή, Αργεντινή, Περού, Κολομβία η εξέγερση απλώνεται στο Μεξικό και ύστερα από δεκάχρονο πόλεμο κατάληξε να απελευθερωθούν και να γίνουν ανεξάρτητα δημοκρατικά κράτη αυτές οι αποικίες. Στην Ευρώπη το ίδιο. Στην Ιταλία η δράση των καρμπονάρων έκανε κρότο σ’ όλη την Ευρώπη. Τον Ιούλη του 1820 εξεγείρονταν οι Ιταλοί πατριώτες στην Καμπανία. Το Μάρτη του 1821 στο Πεδεμόντιο. Στην Ισπανία το Γενάρη του 1820 στασίασαν στο Κάδιξ και χρειάστηκε να επέμβει η Ιερή Συμμαχία με γαλλικό στρατό για να χτυπήσει το δημοκρατικό κίνημα. Στην Πορτογαλία επίσης εξεγέρσεις στα 1817 και 1820. Τα γεγονότα έδειχναν στους έλληνες το δρόμο που έπρεπε ν’ ακολουθήσουν για ν’ απελευθερώσουν την πατρίδα τους.

Όλα αυτά τα δραματικά γεγονότα που άρχισαν από τα 1789 και ξετυλίγονταν σε εξίσου δραματική σειρά, τράβηξαν σε ενεργό δράση τα πρωτοπόρα στοιχεία του ελληνικού λαού και έκαμαν να ωριμάσουν ολόπλευρα οι οικονομικο-ιδεολογικές και στρατιωτικές προϋποθέσεις της επανάστασης. Συγκεκριμένα έχουμε:

1) Δυνάμωσε το εμπορικό κεφάλαιο και συσσώρευσε πλούσια έχταχτα κέρδη. Δημιουργήθηκαν οι εμποροκαραβοκυραΐοι των τριών νησιών με τα θησαυρισμένα πλούτη και τα εξοπλισμένα καράβια. Οι παροικίες εσωτερικού και εξωτερικού είνε στις δόξες τους. Τώρα ακμάζουν οι βαθύπλουτοι Μαρασλής, Ριζάρης, Βαρβάκης, Καπλάνης κλπ. στη Ρωσία.

2) Οι επαναστατικές και πολεμικές συρράξεις δυνάμωσαν την εθνική συνείδηση. Είδαμε πως τα καράβια έφερναν αρχαιοελληνικά ονόματα.

3) Πλάτηνε ο πολιτικός ορίζοντας των πρωτοπόρων στοιχείων του ελληνικού κόσμου. Άρχισαν να μπαίνουν στο μεγάλο παιχνίδι της ευρωπαϊκής πολιτικής. Διαδοχικά πήραν το μέρος όλων των ανταγωνιζόμενων δυνάμεων και η σκληρή πείρα απέδειξε, ότι πριν απ’ όλα πρέπει να στηριχθούν στις επαναστατικές τους δυνάμεις. Ο Κολοκοτρώνης άμα του πρότειναν στη Ζάκυνθο να πάει στην Ιταλία να πολεμήσει με τους γάλλους είπε: «Δεν έχω τίποτε με το Μπουναπάρτε. Αν εινέ να πολεμήσω με τους τούρκους, τους οχτρούς της πατρίδας μου, πάω όπου νάνε».

4) Σουλιώτες, κλεφταρματολοί, νησιώτες, σπουδαστές, φυγάδες, πλήθος μετανάστες, παίρνουν προσωπικά μέρος στους πολέμους στις γραμμές των ευρωπαϊκών στρατών. Συγκρότησαν ελληνικά σώματα. Έδρασαν σα στελέχη στους ξένους στρατούς. Μπήκαν στο νόημα της πειθαρχίας, της οργάνωσης, της στρατιωτικής τέχνης. Απόχτησαν αυτοπεποίθηση στις δυνάμεις τους. Ολοκληρώθηκε το έργο που δημιουργούσε η κλεφτουριά και η πειρατεία και η αναπτυσσόμενη επανάσταση αποχτάει τις πολεμικές της δυνάμεις.

Μπορείτε να βρείτε το 7ο μέρος εδώ