Μας ψεκάζουν! [Οι αρνητικές επιδράσεις των χημικών στην υγεία]

0
84

Στις μέρες μας , όπου οι διαδηλώσεις του λαού και της νεολαίας αυξάνουν παγκοσμίως, οι δυνάμεις καταστολής απαντάνε με αλόγιστη και απαγορευμένη από τη Συνθήκη για τα Χημικά Όπλα, χρήση των δακρυγόνων. Γεγονός το οποίο παρατηρείται έντονα και στη χώρα μας.

Τι είναι όμως τα δακρυγόνα;

Με τη γενική ονομασία “δακρυγόνα” περιγράφουμε την ευρύτερη κατηγορία χημικών αερίων που χρησιμοποιούνται κυρίως από την αστυνομία για την διάλυση και απώθηση του συγκεντρωμένου πλήθους. Ανήκουν στα χημικά που χρησιμοποιήθηκαν για τακτική στρατιωτική χρήση, έχοντας ως στόχο τη δημιουργία ρήγματος σε σημείο του μετώπου, και ο αρχικός προορισμός αυτών των ουσιών ήταν η εξουδετέρωση των αντιπάλων στρατευμάτων κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Χρησιμοποιήθηκαν μαζικά και είναι υπεύθυνα για χιλιάδες θανάτους και αναπηρίες.

Μιλώντας για δακρυγόνα, μιλάμε για 15 περίπου διαφορετικές χημικές ουσίες που έχουν χρησιμοποιηθεί κατά καιρούς σε παγκόσμια βάση. Οι ενεργές ουσίες που περιέχουν, αναμειγνύονται με διαλύτες και είτε εκτοξεύονται μεμονωμένα, με μορφή χειροβομβίδας από ειδικά όπλα, είτε ψεκάζονται μαζικώς με τη βοήθεια κατάλληλου εκτοξευτήρα, που φέρει την κοινή ονομασία “φυσούνα”.

Η πρώτη χημική ουσία που χρησιμοποιήθηκε ως βασικό στοιχείο του δακρυγόνου είναι η CN (χλωροκετοφαινόνη) η οποία  παρασκευάστηκε το 1871 από τον Γερμανό χημικό Γκρέμπε. Χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον αμερικανικό στρατό στα τέλη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Λόγω όμως της «περιορισμένης αποτελεσματικότητάς» της και της χημικής αστάθειας αντικαταστάθηκε από τον παράγοντα CS (o-chlorobenzylidenemalononitrile) ο οποίος είναι αποτελεσματικότερος σε ελάχιστες δόσεις αλλά και «ασφαλέστερος». Η ουσία αυτή (CS) χρησιμοποιήθηκε εκτεταμένα από τις Η.Π.Α. στον πόλεμο του Βιετνάμ ενώ σήμερα αποτελεί τον παράγοντα επιλογής και στη χώρα μας, αν και ο προηγούμενος τύπος, η CN, θεωρείτο λιγότερο επιβλαβής. Βέβαια, συχνά η CS αναμιγνύεται με CN, για να ενισχυθεί η δακρυγόνος δράση των αερίων.

Πώς λειτουργούν;

Τα δακρυγόνα και τα άλλα χημικά αέρια, επιδρούν στον οργανισμό, ερεθίζοντας τους ιστούς των βλεννογόνων (μάτια, μύτη, στόμα), τους πνεύμονες, το δέρμα, το πεπτικό και το κεντρικό νευρικό σύστημα. Η δράση τους αρχίζει σχεδόν αμέσως, μόλις κρυώσουν και στερεοποιηθούν, και διαρκεί το πολύ μέχρι δώδεκα ώρες. Βέβαια σε κάποιες περιπτώσεις, μπορεί να παραμείνουν ενεργά μέχρι και δύο μήνες, αν απορροφηθούν από πορώδεις επιφάνειες.

Οι επιπτώσεις

Τα δακρυγόνα αποτελούνται από μικροσκοπικούς κρυστάλλους που διασπείρονται με τη βοήθεια ενός υγρού ή αερίου διαλύτη και έχουν άμεση ερεθιστική επίδραση στους βλεννογόνους και το δέρμα. Η δράση τους αρχίζει εντός 20-60 δευτερολέπτων και διαρκεί 10-30 λεπτά από τη στιγμή που ο παθών βρεθεί σε καθαρό περιβάλλον.

Στους οφθαλμούς, ο ερεθισμός εκδηλώνεται ως ερυθρότητα, έντονη δακρύρροια, θολή όραση και βλεφαρόσπασμο, δηλαδή το θύμα δεν μπορεί να κρατήσει τα μάτια ανοικτά. Η εισπνοή του CN έχει ως αποτέλεσμα τον ερεθισμό του βλεννογόνου της μύτης και του στόματος και του αναπνευστικού συστήματος και εκδηλώνεται ως ρινόρροια, σιελόρροια, πτέρνισμα, βήχα και δύσπνοια ενώ αίσθημα καύσου και τσουξίματος επικρατεί στο δέρμα όπως και σε όλες τις επιφάνειες που εκτίθενται (μάτια, στόμα, μύτη κλπ). Να σημειωθεί ότι δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου παρατηρούμε δερματικά εγκαύματα από την έκθεση στα δακρυγόνα.

Επιπλέον, τα άτομα που εκτίθενται στις επιβλαβείς αυτές ουσίες μπορεί να νιώσουν ναυτία, τάση για εμετό, φωτοφοβία και κεφαλαλγία ενώ έχουν καταγραφεί αύξηση της αρτηριακής πίεσης, ταχυκαρδία και αρρυθμίες. Σε ορισμένες περιπτώσεις αναπτύσσονται γριποειδή συμπτώματα (βήχας, δύσπνοια, πτέρνισμα, μυϊκά άλγη) που επιμένουν για μία ή περισσότερες εβδομάδες.

Επιπλέον μετά την έκθεση, το θύμα μπορεί να νιώσει πανικό, απώλεια προσανατολισμού, σύγχυση, απώλεια ισορροπίας και σε κάποιες περιπτώσεις έντονο θυμό (στην περίπτωση χρήσης σπρέι πιπεριού, αλλά δεν χρησιμοποιείται ευρέως στην Ελλάδα)

Ακόμη, σε περιπτώσεις αυξημένης ευαισθησίας μπορεί να προκληθούν συμπτώματα όπως μούδιασμα στα άκρα, γαστρεντερίτιδα με διάτρηση στομάχου, έλκη στους βλεννογόνους, νεφρικές βλάβες καθώς και επιδείνωση δερματικών προβλημάτων (ακμή, έκζεμα).

Τα συμπτώματα από την επαφή με τα χημικά είναι ιδιαίτερα έντονα και ενοχλητικά, αλλά ευτυχώς, στις περισσότερες περιπτώσεις είναι παροδικά και υποχωρούν μετά από 5 έως 30 λεπτά, αν απομακρυνθείς από τον προσβεβλημένο χώρο. Ωστόσο, ορισμένοι τύποι χημικών μπορεί να συνεχίσουν να επιδρούν ακόμη μέχρι για 2 ώρες. Αν οι ενοχλήσεις δεν υποχωρούν ή επιδεινώνονται, παρά την απομάκρυνση από το σημείο της έκθεσης -ιδιαίτερα αν νιώθει κανείς δύσπνοια ή αρρυθμίες- απαραίτητη είναι η μετάβαση στο κοντινότερο εφημερεύον νοσοκομείο και η αναζήτηση ιατρικής βοήθειας.

Ορισμένα είδη δακρυγόνων είναι ιδιαίτερα τοξικά και κατηγορούνται από ελληνικούς και διεθνείς επιστημονικούς οργανισμούς, ότι σε μακροχρόνια έκθεση μπορεί να προκαλέσουν καρκινογένεση, γενετικές μεταλλάξεις και γεννητικές ανωμαλίες, ακόμη και θάνατο, αν χρησιμοποιηθούν σε κλειστούς χώρους. Επίσης, σε περιπτώσεις ευρείας χρήσης, έχουν παρατηρηθεί διαταραχές του έμμηνου κύκλου στις γυναίκες, με πρόωρη έναρξη της επόμενης περιόδου.

Τοξικολογικά δεδομένα

Σε στρατιωτικά πειράματα με εθελοντές επιβεβαιώθηκε ότι πράγματι τα συμπτώματα παρέρχονται γρήγορα μετά την απομάκρυνση από τον παράγοντα, συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε και η Αναφορά Himsworth που παραγγέλθηκε από το Βρετανικό Υπουργείο Εσωτερικών για να εξετάσει τις επιπτώσεις της χρήσης του CS στη Βόρεια Ιρλανδία το 1969. Πιο συγκεκριμένα, στην αναφορά αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι μπορεί να προκληθεί θάνατος από πνευμονικό οίδημα όταν όμως το άτομο εκτίθεται σε συγκεντρώσεις εκατοντάδες φορές υψηλότερες από αυτές που είναι ανεκτές σε έναν φυσιολογικό άνθρωπο.

Τοξικολογικές μελέτες σε πειραματόζωα έχουν οδηγήσει στην εκτίμηση ότι συγκεντρώσεις μεταξύ 25.000 και 150.000 mg/m3 το λεπτό θα ήταν θανατηφόρες για το 50% των ενηλίκων που θα εκτίθεντο σε αυτές. Στο επίκεντρο του νέφους που σχηματίζεται με την έκρηξη χειροβομβίδας δακρυγόνου η συγκέντρωση είναι 2.000-5.000 mg/m3. Ωστόσο, η έκρηξη πολλαπλών χειροβομβίδων εντός της ίδιας περιοχής ή κλειστού χώρου οδηγεί σε πολύ υψηλότερες συγκεντρώσεις. Υπό τέτοιες συνθήκες έχουν περιγραφεί περιστατικά χημικής πνευμονίτιδας και θανάτου από πνευμονικό οίδημα.

Παρόμοιες συγκεντρώσεις μπορούν να προκαλέσουν επίσης καρδιακή ανεπάρκεια και ηπατοκυτταρικές βλάβες. Επιπλέον, υψηλή είναι η πιθανότητα η κατάποση αυτών των ουσιών από πειραματόζωα να οδηγήσει σε βαριά γαστρεντερίτιδα αλλά και διάτρηση. Τέλος, έχει αποδειχθεί ότι τόσο στα πειραματόζωα όσο και στους ανθρώπους η επαφή με τα χημικά μπορεί να προκαλέσει σοβαρές βλάβες στο δέρμα, από δερματίτιδα εξ επαφής μέχρι χημικά εγκαύματα.

Μελέτες του Εθνικού Ινστιτούτου Περιβαλλοντικών Επιστημών Υγείας των Η.Π.Α. κατέδειξαν την ικανότητα του CS να προκαλεί μεταλλάξεις στο DNA. Ειδικά το CN, που είναι αναμφισβήτητα πιο τοξικό από το CS, είναι πιο πιθανό να προκαλέσει μόνιμες βλάβες στον κερατοειδή χιτώνα του οφθαλμού και να προκαλέσει αλλεργική και εξ επαφής δερματίτιδα.

Συμπερασματικά, η αλόγιστη χρήση χημικών μπορεί να αποβεί ιδιαίτερα επιβλαβής για την υγεία. Ο ιατρικός κόσμος μαζί με το λαϊκό κίνημα θα πρέπει να απαιτήσουν να σταματήσει η χρήση χημικών από τις αστυνομικές δυνάμεις και την εκάστοτε κυβέρνηση και να εξασφαλιστεί η τήρηση της Συνθήκης της Γενεύης για να μην ξαναζήσουμε στιγμές όπως το 2011 όπου οι αστυνομικοί έριξαν χημικά μέσα στο μετρό και έκαψαν σταθμό πρώτων βοηθειών του Ερυθρού Σταυρού.

Άννα Λ.
Ειδικευόμενη Ιατρός