…όταν οι φοιτητές ’κάναν καταλήψεις.

0
144

Μια (όχι και τόσο προσωπική) αναδρομή στις φοιτητικές κινητοποιήσεις του 2006-’07

Πριν από κάμποσο καιρό ξεσκαρτάριζα κάποιες στοίβες χαρτούρα. Κάθε λογής προκηρύξεις, ανακατωμένες με σημειώσεις από το πανεπιστήμιο, φωτοτυπίες ή χειρόγραφα, παλιούς λογαριασμούς και ό,τι άλλο μπορεί να φανταστεί κανείς.  Μέσα σε όλο αυτό το χαρτομάνι, το μάτι μου σταμάτησε σε μια μικρή προκήρυξη, 3-4 παραγράφους με το ζόρι, και από κάτω ένα μικρό κάλεσμα και λίγα αιτήματα. Ούτε υπογραφή στο τέλος – τίποτε! Ο τίτλος έλεγε «Πλαίσιο Του Παγκρήτιου Συντονιστικού Γενικών Συνελεύσεων και Καταλήψεων». Πολλές μνήμες αρχίζουν να μου έρχονται στο μυαλό. Ένα τσούρμο παιδιά, μεσημέρι αμέσως μετά τη πορεία, μάζεμα στη «λότζια», στο κέντρο του Ηρακλείου και βγαίνει το κείμενο…

Δεν ήταν η νοσταλγία μου όμως που με τράβηξε σε αυτή τη προκήρυξη. Ήταν η ίδια η προκήρυξη: λιτή, απλή, συμμαζεμένη, με λίγους αλλά ξεκάθαρους στόχους. Μια προκήρυξη που δε βγήκε «μικρή» επειδή «δεν είχε πολλά να πει», το αντίθετο μάλιστα! Η προκήρυξη αυτή βγήκε μετά από τη μεγαλύτερη φοιτητική πορεία που είχε γίνει ποτέ στη Κρήτη! Προσπαθώ να φανταστώ πως θα έμοιαζε μια αντίστοιχη προκήρυξη, που θα έβγαινε μετά από μια «πετυχημένη» πορεία σήμερα: τέσσερις έως οκτώ σελίδες, με μια αναλυτικότατη περιγραφή όλου του σημερινού πολιτικού σκηνικού, με μια συνολική πρόταση για τη παιδεία (και όχι μόνο!) επειδή «η πάλη μόνο με το συγκεκριμένο αίτημα δε δίνει προοπτική στον αγώνα», και όλα αυτά να συμπυκνώνονται στο τέλος σε μία με δύο σελίδες αιτημάτων με έντονα γράμματα…

Τι έγινε ρε παιδιά;

Για να εκτιμήσουμε αυτή την προκήρυξη, το γιατί γράφτηκε έτσι και το πού οδήγησε αυτό, δεν έχουμε παρά να δούμε τι συνέβη εκείνη τη χρονιά: πώς ανδρώθηκε, πώς πέτυχε νίκες και πώς έληξε το «φοιτητικό κίνημα του 2006-’07».

Ήδη από το 2005 η κυβέρνηση Καραμανλή με υπουργό παιδείας τη Μαριέττα Γιαννάκου, έχει εξαγγείλει τις αλλαγές που προτίθεται να περάσει για τη λειτουργία των ΑΕΙ και ΤΕΙ της χώρας. Οι αλλαγές περιλαμβάνουν συρρίκνωση του ασύλου, διαγραφή φοιτητών μετά από ν+2 ή ν+3 έτη σπουδών, περιορισμό των δωρεάν συγγραμμάτων σε λίγα μόνο μαθήματα, εισάγει μάνατζερ κ.α. Παράλληλα, σε συνεργασία με το ΠΑΣΟΚ, προωθείται αναθεώρηση του Συντάγματος, η οποία περιλαμβάνει το άρθρο 16 που ορίζει ότι η ανώτερη και ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από το κράτος, ώστε να ανοίξει διάπλατα τις πόρτες για ιδιωτικά Πανεπιστήμια. Σχεδόν τίποτε δε προμηνύει όμως τη καταιγίδα που έρχεται: το φοιτητικό κίνημα προέρχεται από απανωτές ήττες. Τα προηγούμενα χρόνια η κυβέρνηση Σημίτη έχει περάσει μια σειρά από νόμους που θίγουν τα Πανεπιστήμια, χωρίς την παραμικρή δυσκολία: πρόκειται για τους νόμους για την Αξιολόγηση των Πανεπιστημίων, για τη Δια Βίου Εκπαίδευση και για τον ΔΟΑΤΑΠ (που αντικαθιστά το ΔΙΚΑΤΣΑ στην αναγνώριση πτυχίων του εξωτερικού). Στη μικρή, σχετικά, κοινωνία της Κρήτης η κατάσταση δε διαφέρει από αυτήν που επικρατεί στην υπόλοιπη Ελλάδα. Το φοιτητικό κίνημα φαίνεται ότι βρίσκεται σε λήθαργο.

Η «αριστερά» στα Πανεπιστήμια

Η κατάσταση που επικρατεί στην «αριστερά» (εντός ή εκτός εισαγωγικών) στα Πανεπιστήμια συντελεί πολύ στην απογοήτευση που επικρατεί. Βασικό πρόβλημα είναι η «διαμάχη» των δύο μεγαλύτερων παρατάξεων της «αριστεράς», της ΠΚΣ και των ΕΑΑΚ, σχετικά με το «τι παιδεία θέλουμε»: «Ενιαία Ανώτατη» ή «Ενιαία Πανεπιστημιακή»; Η κατάσταση περιπλέκεται περισσότερο αν αναλογιστούμε ότι σε αυτή τη διαμάχη καλούνται να πάρουν θέση και οι υπόλοιπες παρατάξεις οι οποίες απαντούν είτε με κάποια τρίτη πρόταση, είτε καταδικάζοντάς τη ως ψευτοδίλημμα.  Πέρα από το κωμικό των τίτλων, πρόκειται για δυο προτάσεις πράγματι πολύ διαφορετικές. Αυτό όμως που θα έπρεπε να είναι ξεκάθαρο είναι πως όποια από τις δύο προτάσεις και να στηρίζεις (ή καμία από τις δύο!) θα μπορούσες να συμφωνήσεις για παράδειγμα «να μη περάσει ο νόμος για την αξιολόγηση». Όχι όμως! Κάτι τέτοιο δε το δεχόταν (και δε το δέχεται!) καμία πλευρά! Έτσι, λόγω τις πολυδιάσπασης και κυρίως της πολεμικής που ασκεί οι παρατάξεις της αριστεράς η μία για την άλλη, οι φοιτητές δεν εμπνέονται για να αγωνιστούν.

Κάτι αλλάζει…

Όμως την άνοιξη του 2006, μέσα στους κόλπους των ΕΑΑΚ, επικρατεί για λίγους μήνες «η κοινή λογική». Ότι είναι προτιμότερο στις γενικές συνελεύσεις να μην κατατίθενται συνολικές προτάσεις για τη παιδεία (ως διασπαστικές, αφού η κάθε παράταξη και ίσως και ο κάθε φοιτητής να έχει διαφορετική αντίληψη για το τι παιδεία θέλει). Αντίθετα (χωρίς φυσικά να γίνονται εκπτώσεις στη πολιτική κριτική) να κατατίθενται αιτήματα που να απαντούν στα άμεσα προβλήματα και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο φοιτητής.

Η τάση αυτή, αν και οι ισορροπίες στο εσωτερικό τους ήταν εύθραυστες, επικρατεί στις περισσότερες ΕΑΑΚ της Ελλάδας. Τέσσερα χρόνια μετά, η δική μου εκτίμηση είναι ότι αυτή η μετατόπιση στη τακτική των ΕΑΑΚ την άνοιξη του 2006 ήταν και η σπίθα που έβαλε τη φωτιά! Αν όμως φαίνονται δυσνόητα όλα αυτά περί «τακτικής», ας ξαναγυρίσουμε στην ανακοίνωση που μας έδωσε το έναυσμα για όλη αυτή τη συζήτηση: Μια συνοπτική, αλλά χωρίς εκπτώσεις, ανάλυση της μεταρρύθμισης και των πραγματικών στόχων της, ένα σύντομο κάλεσμα προς όλες τις κατευθύνσεις, χωρίς παραταξιακούς ή ιδεολογικούς περιορισμούς και τέλος έξι μόνο αιτήματα, που και αυτά συμπυκνώνονται εύκολα σε ένα: «ανατροπή της αντιεκπαιδευτικής μεταρρύθμισης». Ήταν οι μέρες που οι φοιτητές πάλευαν για τα δικαιώματά τους στη παιδεία. Αξίζει να γίνει ένας παραλληλισμός: Από την εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973 μας έμειναν κληρονομιά τρεις λέξεις: «ψωμί, παιδεία, ελευθερία» ή αν θέλουμε να το πούμε ακόμα πιο απλά «κάτω η χούντα». Όχι δε πήραν τα μυαλά μας αέρα, ξέρουμε ότι τα μεγέθη είναι διαφορετικά. Αυτό που οφείλουμε να δούμε όμως είναι ότι οι φοιτητές το ’73 είχαν πολλά να πουν. Δε χρειάστηκαν όμως πολλές λέξεις, αρκούσαν μόνο τρεις…

Η κωλοτούμπα

Γυρίζουμε στο 2006. Τη χρονική στιγμή που γράφτηκε αυτό το κείμενο, αν θυμάμαι καλά πρέπει να ήταν κατειλημμένες λιγότερες από 150 σχολές και τμήματα σε όλη την Ελλάδα και ο αριθμός τους αυξανόταν μέρα με τη μέρα. Οι φοιτητές – εκ των πραγμάτων – πλέον χωρίζονταν σε δύο σαφή στρατόπεδα: όσους στήριζαν τις καταλήψεις και όσους τις πολεμούσαν. Από τις φοιτητικές παρατάξεις εναντίον των καταλήψεων βρίσκεται ΔΑΠ, η ΠΑΣΠ (στα περισσότερα πανεπιστήμια της Ελλάδας) και σαν «πέμπτη φάλαγγα» η ΠΚΣ. Στους υποστηρικτές των καταλήψεων βρίσκονται όλα τα αριστερά σχήματα και παρατάξεις (όχι! δε θεωρώ τη ΠΚΣ  αριστερή!) και σε κάποια λίγα τμήματα σε όλη την Ελλάδα και η ΠΑΣΠ. Αλλά ακόμα και όπου δεν υπήρχαν αριστερές παρατάξεις ή ήταν πολύ αδύναμες, οι φοιτητές κατάφεραν και συσπειρώθηκαν σε μέτωπα υπέρ των καταλήψεων.

Περίπου ένα μήνα μετά οι καταλήψεις έφτασαν στις 390. Κάπου εκεί τα «κεφάλια» της ΚΝΕ συνειδητοποιούν ότι κινδυνεύουν ακόμα και με διάλυση της νεολαίας τους. Η ΠΚΣ, μια παράταξη που ισχυρίζεται ότι είναι αριστερή, βρίσκεται να πολεμάει τις καταλήψεις, να πολεμάει το μεγαλύτερο φοιτητικό ξεσηκωμό της τελευταίας 25ετίας. Οι «ψηφοφόροι» της ΠΚΣ, ακόμα και οι περισσότεροι ΚΝίτες, δε την ακολουθούν. Το σκηνικό του 1973, όταν η Πανσπουδαστική κατήγγειλε την εξέγερση του Πολυτεχνείου, επαναλαμβάνεται. Χάνει τις Γενικές Συνελεύσεις παντού. Και εκεί έρχεται η μεγάλη κωλοτούμπα: μέσα σε δύο μέρες, η μία μετά την άλλη, όλες οι Πανσπουδαστικές της Ελλάδας στηρίζουν τις καταλήψεις!

Φυσικά η κολοτούμπα χαιρετήθηκε με ενθουσιασμό από το «μπλοκ των καταλήψεων». Στις συνειδήσεις των περισσότερων φοιτητών η ΠΚΣ παρέμενε η μεγαλύτερη αριστερή δύναμη. Κάποιοι, όμως, κρατήσαμε και κάποιες επιφυλάξεις, οι οποίες, δυστυχώς, επιβεβαιώθηκαν.

Η ψευτο-πολιτικοποίηση διασπά το κίνημα

Η ΠΚΣ μπαίνει στις καταλήψεις με φόρα. Αν και δεν αντιτίθεται στα αιτήματα που ως τότε προβάλλονταν, τα μετατρέπει σε δευτερεύοντα, θέτοντας ως βασικό αίτημα την πρόταση της για «Ενιαία Ανώτατη Εκπαίδευση». Πολλοί φοιτητές που βρίσκονταν κοντά στη ΠΚΣ, χωρίς να αντιλαμβάνονται τις επιπτώσεις, στηρίζουν τις προτάσεις της. Και φυσικά μπροστά στα νέα δεδομένα καλείται το φοιτητικό κίνημα να δει πως θα διαχειριστεί αυτή τη κατάσταση. Αλλά το νομοσχέδιο θα κατατίθετο στη βουλή προς ψήφιση από μέρα σε μέρα και οι εξελίξεις ήταν πλέον ραγδαίες. Η ΠΚΣ αμφισβητεί το συντονιστικό των καταλήψεων ως αντιδημοκρατικό και αποχωρεί από αυτό, φτιάχνοντας ένα άλλο συντονιστικό (που ήταν ακόμη πιο αντιδημοκρατικό!), όπου τελικά συμμετείχαν μόνο τα τμήματα και οι σχολές που έπαιρναν αποφάσεις για «Ενιαία Ανώτατη Εκπαίδευση», δηλαδή εκεί που κέρδιζε η ΠΚΣ. Άμεση επίπτωση ήταν ότι άρχισε το πανηγυράκι με τις «χωριστές συγκεντρώσεις». Κάτω από την πίεση της ΠΚΣ (εσείς λέτε μόνο «όχι», τι προτείνετε όμως;) σπάει η ευαίσθητη ισορροπία στις ΕΑΑΚ. Το αίτημα για «Ενιαία Πανεπιστημιακή Εκπαίδευση», αν και δε μπαίνει αυτούσιο, μπαίνει «περιγραφικά» με προτάσεις όπως «όχι στην ειδίκευση στο πτυχίο». Το κίνημα έχει ήδη διασπαστεί…

Όμως είναι ακόμα ισχυρό, έστω από κεκτημένη ταχύτητα. Η κυβέρνηση της ΝΔ αναγκάζεται να αναδιπλωθεί: δημοσιεύει το νομοσχέδιο, αλλά αναβάλει την ψήφισή του για το χειμώνα. Αυτή ήταν και η πρώτη, μικρή έστω, νίκη του κινήματος. Η νίκη αυτή πανηγυρίζεται από τους φοιτητές, οι καταλήψεις συνεχίζονται προειδοποιητικά για λίγες ακόμα ημέρες και λήγουν συντεταγμένα. Επόμενο ραντεβού το φθινόπωρο!

Η χαμένη ευκαιρία

Το φθινόπωρο του 2006 οι φοιτητές επιστρέφουν στα Πανεπιστήμια μετά από διπλές εξεταστικές και μεγάλη κούραση από τις κινητοποιήσεις. Οι παρατάξεις που στήριξαν τις κινητοποιήσεις αποδεικνύονται μουδιασμένες. Όλοι φοβούνται πλέον στο άκουσμα νέας κινητοποίησης. Όμως εκείνη τη περίοδο ξεκινάνε απεργία οι δάσκαλοι. Το σωματείο των δασκάλων καλούσε ανοικτά τους φοιτητές για τη δημιουργία πανεκπαιδευτικού μετώπου. Ήταν η μεγάλη ευκαιρία! Όμως από σε όλες τις αριστερές παρατάξεις, εκτός από τη Πορεία Αριστερή, επικρατούσε η αντίληψη ότι «η τελική μάχη πρέπει να δοθεί το 2007 ώστε να συμπέσει με την αναθεώρηση του Συντάγματος». Με τις δυνάμεις που είχαμε όμως εμείς δε κωλώσαμε: προτείνουμε εβδομαδιαία κατάληψη στο Μαθηματικό του Πανεπιστημίου Κρήτης – το μόνο τμήμα τότε που είχαμε ουσιαστική παρέμβαση. Και τη πετυχαίνουμε! Το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο! Αν ένα τμήμα που ως τότε ποτέ δεν ήταν μπροστάρης σε κινητοποιήσεις, αποφασίζει εβδομαδιαία κατάληψη, ας φανταστούμε τι θα συνέβαινε στο ΕΜΠ, ή σε άλλες σχολές! Το μόνο που έμενε ήταν κάποιος να κάνει τη πρόταση. Όμως δε την έκανε κανείς. Η απεργία των δασκάλων, τελικά κράτησε ηρωικά 9 εβδομάδες, χωρίς να σταματήσει στιγμή να ζητάει στήριξη από τους φοιτητές και τους καθηγητές αλλά έληξε ηττημένη και προδομένη…

Η τελική μάχη

Το φοιτητικό κίνημα όμως δεν είχε πει τη τελευταία του λέξη. Ήδη από το Δεκέμβρη του 2006 ξεκινά νέο κύμα καταλήψεων, που πετυχαίνει όχι μόνο νέα αναβολή στη ψήφιση του νόμου πλαίσιο, αλλά και κάποιες (μικρές έστω) ευνοϊκές τροποποιήσεις στο νομοσχέδιο. Οι καταλήψεις συνεχίζονται σε όλες τις πόλεις, αλλά οι φοιτητές είναι κουρασμένοι και το κυριότερο διασπασμένοι. Η ΔΑΠ κερδίζει μετά από μήνες συνελεύσεις, εκμεταλλευόμενη το διχασμό του «μπλοκ των καταλήψεων». Παρόλα αυτά η αγωνιστικότητα περισσεύει. Και αποδίδει καρπούς! Η πρώτη μεγάλη νίκη έρχεται το Φλεβάρη, όπου υπό τη πίεση του κινήματος σπάει η συναίνεση ΝΔ-ΠΑΣΟΚ και μπλοκάρει η αναθεώρηση του Συντάγματος! Ήδη το κίνημα είχε πετύχει το κυριότερο στόχο του! Έμενε μόνο ο κουτσουρεμένος νόμος πλαίσιο, που θα ψηφιζόταν σε λίγες ημέρες.  Η κυβέρνηση όμως δεν ήταν τόσο αφελής. Έβλεπε ότι η διάσπαση του κινήματος το είχε αδυνατίσει πολύ και παρόλη τη φαινομενική αγωνιστικότητα, αργά η γρήγορα θα σταματούσε. Έτσι, το Μάρτη του 2007 και παρά τις μεγαλειώδεις κινητοποιήσεις των φοιτητών στο κέντρο της Αθήνας, η ΝΔ αυταρχικά ψηφίζει το νέο νόμο. Οι φοιτητές παγώνουν και οι καταλήψεις λήγουν η μία μετά την άλλη. Το κίνημα υποχωρεί απογοητευμένο.

Συμπεράσματα

Παρά την πικρή γεύση που άφησε σε όλους στο τέλος η ψήφιση του νόμου πλαίσιο, η πραγματικότητα είναι ότι το φοιτητικό κίνημα βγήκε κερδισμένο από αυτό τον αγώνα. Κι ας ξεκινήσουμε από τα μικρότερα:

1)      Ο ίδιος ο νόμος πλαίσιο κατατέθηκε κουτσουρεμένος. Για παράδειγμα το ανώτατο όριο φοίτησης από ν+ν/2, ανέβηκε στα 2ν. Οι αλλαγές αυτές όμως είναι το λιγότερο που πετύχαμε.

2)      Στον απόηχο των κινητοποιήσεων μια σειρά από αντιδραστικές διατάξεις του νόμου πλαίσιο ακόμα και σήμερα μένουν ανεφάρμοστες, ή εφαρμόζονται μερικά. Μαζί με αυτές όμως έχουν φρενάρει και αρκετές αντιδραστικές διατάξεις από τους νόμους για την Αξιολόγηση κλπ.

3)      Δεν αναθεωρήθηκε το αρ. 16 του Συντάγματος. Αυτό ήταν και το κυριότερο αίτημα των κινητοποιήσεων. Η νίκη αυτή είναι που δεν έχει επιτρέψει την ίδρυση ιδιωτικών Πανεπιστημίων στην Ελλάδα ακόμα και σήμερα. Και φυσικά το ότι προσπαθούν με κάθε τρόπο να βρουν παραθυράκια για «παραρτήματα ξένων πανεπιστημίων», κάθε άλλο παρά ακυρώνει τη νίκη αυτή. Όσο υπάρχει η αντίδραση, η πάλη εναντίον της θα συνεχίζεται. Το ότι αυτή τη στιγμή η αντίδραση είναι υποχρεωμένη σε κάθε λογής ελιγμούς και ότι η ανώτερη και ανώτατη εκπαίδευση δεν έχει γίνει έρμαιο της ελεύθερης αγοράς μας φέρνει σε σχετικά πλεονεκτική θέση απέναντί της!

4)      Μαζί όμως με το αρ. 16 ανατράπηκε όλη η αναθεώρηση του Συντάγματος. Μέσα σε αυτά το άρθρο περί δασικών εκτάσεων και πολλά άλλα. Το σημαντικότερο όμως απ’ όλα ήταν ότι δεν αναθεωρήθηκε το άρθρο που ορίζει ότι στην Ελλάδα το Ελληνικό Σύνταγμα υπερισχύει κάθε διεθνούς δικαίου. Με απλά λόγια ότι το Ελληνικό Σύνταγμα είναι ανώτερο από οποιοδήποτε «ευρωσύνταγμα» προσπαθούν να μας επιβάλλουν!

Τα διδάγματα που προκύπτουν και η στάση της αριστεράς στα Πανεπιστήμια

Είναι ξεκάθαρο ότι κάθε κινητοποίηση που μπορεί να πετύχει, για τις μάζες έχουν ένα ή το πολύ δυο καθαρά αιτήματα. Η προσπάθεια «υπερπολιτικοποίησης» των κινητοποιήσεων σαν μόνο αποτέλεσμα έχει την απομαζικοποίηση και μόνον. Οι φοιτητικές κινητοποιήσεις κέρδισαν ακριβώς γιατί οι φοιτητές πάλεψαν με δύο μόνο αιτήματα: να μην αναθεωρηθεί το άρθρο 16 του Συντάγματος και να μη περάσει ο νόμος πλαίσιο. Και πέτυχαν περισσότερα από τα μισά! Κάθε άλλη προσέγγιση, όπως αυτές που θεωρούν ότι το κίνημα τάχατες «δε κέρδισε», επειδή «δε πέτυχε την ανατροπή του εκπαιδευτικού συστήματος» είναι στην καλύτερη περίπτωση άκυρες και στην χειρότερη εκ του πονηρού. Όσο και να προσπάθησαν κάποιοι, ακόμα και αν καταναγκαστικά έμπαιναν τέτοια αιτήματα στις αποφάσεις των φοιτητών (ιδιαίτερα στη δεύτερη φάση το 2007) η μάζα των φοιτητών ποτέ δεν τα αποδέχθηκε. Ευτυχώς! Γιατί αν το είχε κάνει τότε δε θα είχαμε «φοιτητικό κίνημα», αλλά «φοιτητικά κινήματα» που το ένα θα πολεμούσε το άλλο, με τη κυβέρνηση να τρίβει τα χέρια της με χαρά.

Δημοσιεύτηκε στον Λαμπτήρα Πυρακτώσεως (τεύχος 6ο, Δεκέμβρης 2010)